Albanian muckraker

Hiding faces, “Bevis Fusha / Anzenberger Agency”

Jacob Riis, the influential photographer of nineteenth century New York, is not simply know for being among the first to use flash powder in photography, allowing him to penetrate the dark spaces of the tenement housing and lodgings, and to record the living conditions of the poor and emigrants. He is also known for influencing, as well as being supported by a class of influential people, and would be politicians of the time, giving birth to political movements that will change drastically the legislation on welfare, and urban landscape of New York.

It is well known the support Theodore Roosevelt gave to him. It is said that right after he read Jacob Riis’s book “How the Other Half Lives “, a written and photographic descriptions of the slums of New York , he called him and said: “I have read your book. How can I help?” It is also this book, and other efforts following it, which will later lead to the tenement housing reform put forward by the progressive movement in New York.

Children sleeping in Mulberry Street, Jacob Riis, 1890

It has to be noted that, before Riis published his book, he raised the issues in the New York Sun, in articles with the hand drawn illustrations of his photographs, which didn’t draw the attention that the book captured thanks to photographic illustrations. I would say that there were two major factors leading to its recognition; the medium of photography, and the existence of open minded political and social elite. Despite of the importance of the media, which certainly helped to bring the issue alive, especially to those in higher society that would never pay a visit to their poor fellow citizens, one might argue that is the sensibility on the part of the same elite, that will embrace the critique, coming in this case from the investigative journalism (or muckrakers as Roosevelt himself would label them), in the name of progress. Political movements such as the Progressives, led by Roosevelt, or other reformist movement, will reshape drastically the urban landscape, not only of New York but even of America; reforms that will stretch well until 30-s and 40-s under La Guardia’s administration as the mayor of New York and to politics of New Deal.

I was reminded of all these when I learned that Bevis Fusha’s work, an Albanian photographer that documents the lives of the people in Albanian slums around the largest metropolis Tirana and Durres, is featured in the Word Press Photos publication “New Stories”. The similarities of Fusha’s work, with the work of Riis some 120 years ago, are not simply in the medium of photography. Although not comparable on the impact and recognition, they still resemble considerably on the subject. The same as New York at that time, Albanian metropolis has experienced recently an unprecedented growth, as people from other regions inside the country, among the poorest rural areas, have moved to peripheries of Tirana and Durres, giving birth to a new phenomenon for Albanian post-communist cities, the slums. I have to confess that as much as I know from Fusha’s work, I wouldn’t recognized it simply as the documentation of the slums on the periphery; either because, even when he is documenting the center of the city, he is not interested of capturing the spectacle of the city – although he always tries to maintain certain aesthetics – or because the conditions on the center, in cases, have deteriorated so much that you wouldn’t distinguish them from the slums. Nevertheless, different from the work of Riis, Fusha’s work doesn’t seem to have the same support today in Albanian political elite as Riis’s had, in spite of relatively similar important issues. One might argue that the medium of photography is not anymore a novelty and doesn’t enjoy the exclusivity of the image it had on the time of Riis. Yet, the fact that the work is recognized by a prestigious international media seems to compensate for them. Most probably one has to look on the Albanian political and social landscape for the reason on the lack of support to Fusha’s work. There is no secret that the Albanians politics and its base social support is, in most cases, unapproachable and close to criticism. In this case, for politicians as well as for a large part of public opinion, that are seizing this moment of relative stability on the region to promote Albania’s touristic resources, or simply to improve the tarnished image of the country, the work of Fusha is not very welcomed.  For them, rather than a work that brings sensibility to a very grave welfare social problem, it is another counterproductive add, among the positive advertisements – that promote tourism in Albania as the latest undiscovered pristine resort in the Mediterranean – on CNN and other major western medias, not to mention that endorsing it, implies that something has to be done. In spite of the political will, we all forget (ironically) that it is through the support and the embracement of criticism that the sociopolitical systems, theoretically, are supposed to benefit the most. Even so – till the time comes that the theory will be put to practice – one still is waiting for the one politician to call Fusha and say: “I have read your book. How can I help?”


38 thoughts on “Albanian muckraker

Add yours

  1. Riis, as you point out, was the photographer of a whole socially political movement. He produced and perpetuated the Progressive discourse as an ideological regime. Riis work if not commissioned by the political and social elite, it at least interpellated them to “social reform” by either hailing to their elitist and political interests or to their social and humanist sensibility. We have to understand that Riis and other photographers of the “social reform” genre operated and existed in a socio-political era that promulgated this sort of investigative and socially conscious journalism. Their work was popular not only in the sense of content (the poor, working class and immigrants), but rather in terms of who it addressed and how. Riis photographs (or illustrations of them) were published in newspapers reaching a wide-ranging audience; intepellating each member of the society in one way or an other.
    Now, while Riis’ work or the “social reform” genre might be recalled when one encounters the work of Bevis Fusha, I think it is far-fetched to compare and consider Bevis the “Albanian Mutckraker.” They operate in two completely different contexts and thus any means of comparison would have to be accompanied with the disclaimer “all things considered equal”. Absent in Bevis’ context is precisely the attentive and socially conscious political and social class that Riis work addressed and collaborated with. But what’s worse than the absence and lack of this elite in Albania is Bevis’ inability to address it or to even “create” it. Bevis’ work is not directed to an Albanian audience (politically and culturally elite or otherwise) but rather to an international audience. I maintain that such is the case with most cultural production (read: visual art) in Albania, but even more so with Bevis’ photography. Bevis seems to me to be the poster photographer (pun intended) for the multitude of international NGO’s working in Albania and outside of it. His work is not directed to Albanian politicians and citizens, haling them to action and responsibility, but rather it addresses and calls upon the international foundations to come and help Albania’s poor. Yes, most Albanian politicians and social elites couldn’t care less to address the social ills Bevis captures in his photographs, and are more concerned with still-born touristic ventures and personal advancement, but Bevis and other artists bypass them all together (of course giving them a free ticket to hell and back) and directly seek and perform for an international gaze. He appeals not to Albanian social and civic consciousness but rather to an international organizations audience concerned with Albania’s poor, mentally ill, marginalized ethnic and social groups and environmental crisis. He works to fulfill the international voyeur’s fetish for images from Albania, and never is his work a call for action and progress to and from Albanians (his Albanian audence is one of wedding and commercial photography, the “art” photography is reserved for those who know and get it ie the internationals or the cosmopolitan elite). To that extent his work stops short of going beyond just mere representation and documentation, it does not speak to or ask anything of the people whom it depicts and their political agents, instead it is content to just be included in World Press books and exhibitions and function as posters for international NGO organizations. I wouldn’t wait for some politician or anyone in Albania calling Bevis up and asking how to help not because they don’t care or know how but because they probably would never come across his book or work. Mind you that his website is entirely in English and it is interesting to note the captioning that accompanies each photographic essay and image. The text serves to “anchor” the image’s meaning and context for the international viewer not familiar with Albania and its social reality. I personally find something utterly disturbing with some of the “captioning” and its purported view of Albania at the expense of a few unfortunate individuals. Not denying the aesthetic merit of his work, I find many of the photographs “power” dependent on the accompanying text and his “expertise” and access to some incredibly poor and tragic people and events in Albania for the viewing pleasure of European funders and organizations. Bevis’ photographs cannot have any impact in a society that is inundated with social ills and where everyone tunes in to watch reality type television shows (SOS) of the lives of people Bevis photographs. Or can they? Well, we’ll never know because his photographs aren’t being shown to Albanians ( I disregard exhibitions at the National Gallery) but are being taken for and exhibited outside of Albania.

  2. Kolektiviza,
    You have made some excellent points, which have touched, in my opinion, to some of the core problems that the Albanian art and, even more, Albanian society deals today. To my shame, as if to confirm the identity crisis of this blog, we are addressing them in English! But I hope we will have the chance to continue this discussion in Albanian another time.
    Yet, I would like to stop at one of your points on the role of visual artists in Albanian society that raises the question about the missing role of the artist as an activist in Albania today. It is ironical to my opinion that in Albania the majority (or shall I say all?) of the work of art is produced for market purposes, although there is not such a market there!
    Meanwhile, I kind of differ in the way we read the work of Fusha, I agree with you that there is no activism in his work. I would say that most of his work has more anthropological character, which is to say that accepts the reality as it is, and criticism, as the basis for activism, is only an underlying message. Another thing that you also pointed out is that: there is no culture of activism in Albanian art. Activism today is hijacked by political or pre-political organizations like “Mjaft” that have nothing to do with cultural activism, or even so called “grass root” organizations.

  3. Lorjan,

    eshte blogu yt, por perdorimi i anglishtes eshte perjashtues. Ne kete kontekst, edhe ky blog rrezikon te beje ate qe kolektiviza thote per Bevis Fushen (duke bere edhe vete te njejten gje): nuk i adresohet publikut shqiptar, por vanitetit te anglishtshkruesve, dhe vuajerizmit te te huajve.

    Kolektiviza, interpretimi jot i Bevis Fushes, eshte vetem nje interpretim, dhe me gjithe bonsensin tim, eshte teper i ekzagjeruar. Fusha ka nej qendrim, qe per mua eshte shume politik. Midis alternatives per te paraqitur foto te pastra nga mjerimi, ai zgjedh realitetin. Perkunder asaj qe thua ti, Fusha ben fotografi denoncuese dhe, si te tilla, ato JANE aktiviste, dhe perkunder asaj qe thua ti, Fusha i ka publikuar ato EDHE ne shtypin shqiptar, duke perfshire edhe ate online.

    Nga ana tjeter, antipatia jote ekstreme per NGO nuk ua heq ketyre ate rol, sado minimal qe kane per realitetin shqiptar, duke perfshire ketu edhe mjaftin. Fakti qe Fusha zgjedh te punoje per NGO, si nje alternative antiqeveritare, apo tjeter nga qeveria, thuaje si te tduash, eshte nje qendrim i qarte politik. Sigurisht qe arti shqiptar ka shume probleme, por une ve re nje tendence tek te dy ju ne kete diskutim shume elitariste dhe paragjykuese, qe deshmon me shume per krizat tuaja te identitetit, ose papjekuri profeisonale, ose identifikim me nje elite arti qe ju e keni perzgjedhur si me te miren dhe si te vetmen te pershtatshme per ju.

    Mbi te gjitha, ajo qe une e quaj shume shqetesuese eshte se kjo lloj strategjie per te krijuar kultin personal e absolutist te shijeve ekskuizite te vetevetes (kritikuesit), eshte menyra me e sigurt per te nderprere cdo lloj komunikimi me sillojin tuaj. Dhe, atehere me se e natyrshme qe lind pyetja: per cfare e beni kete? Kujt i flisni? (dolem prape tek fenomeni Bevisi i interpretuar nga K-viza).

    Dhe, per hir te se vertetes, aktivizmin ne nje shoqeri nuk mund ta shohesh me lupe nga NYCity. Ndoshta edhe sheh dicka, por per te pasur nje kuptim te thelle te saj ne ate pike qe te te japi kompetencen per te folur per te, ajo duhet ndjekur nga afer dhe rregullisht (keshtu ja sheh dhe ndjen edhe nuancat qe shpesh ose nuk shihen ose interpretohen teresisht gabim).
    Bevis Fusha eshte nje pionier ne kete leme-fotografie dhe ju po e vrisni duke e etiketuar me terminologji perendimi ku ka me mijera alternativa e nuanca qe edhe cojne ne lindjen e nevojes se nje terminologjie te diferencuar. Sikur per asgje tjeter, ju fushen, ne kontekstin ku ai krijon nuk e krahasoni dot me asnje tjeter dhe rrezikoni te zgjedhni modele per ta krahasuar qe nuk jane fare te pershtatshme. Por, nuk me duket as ndonje merite e madhe te vrasesh te vetmin aktivist, apo fotograf qe ben dicka tjeter nga koleget thjesht sepse ai nuk ju ploteson, nuk puthitet ne kornizat-darat e mendimit tuaj.

    So what?

  4. Self, jam dakort me c’thua per perdorimin e anglishtes ne kete blog, qe ne kete rast nuk i ka sherbyer komunikimit te mirefillte, por vuajarizmit sic thua ti.
    Per sa i perket pjeses tjeter te diskutimit; c’do kritike eshte inferiore ndaj artit qe kritikon, dhe per kete jam i ndergjegjshem. Nderkohe une nuk jam kritik arti dhe ky nuk ishte qellimi i shkrimit. Ishte me shume nje kritike ndaj realitetit shoqeror dhe politik qe nuk para le vend per artin, aq me teper t’a perqafoje ate per te permiresuar vetveten. Sikur te mendoja se puna e Bevisit nuk e kishte kualitetin e nje vepre kritike, ashtu sic thua dhe ti, nuk do kisha marre mundimin te shkruaja. Per mua personalisht ajo pune flet me shume se c’do pjesmarrje ne cfaredo NGO-je. Nese ky diskutim mori nje drejtim qe e beri te dukej si nje kritike ndaj punes se Bevisit, per kete i kerkoj te falur Bevisit, por me shume dashamiresve te tij. Perkundrazi, une mendoj se eshte nje pune qe po te mbeshtetet ka potencial te madh ne formimin e asaj qe une e quajta “aktivizem kulturor” qe i sherben artit dhe shoqerise ne nje menyre krejt te ndryshme nga arti qe eshte bere per tu shitur neper galeri. Ndryshe, Mjafti apo c’do NGO ne Shqiperi, megjithe meritat politike qe mund te kene, jane larg te pretenduarit te qenit nje produkt i kultures shqiptare. Pra kritika ime i drejtohej struktures shoqerore qe kemi adaptuar, jo Bevisit. Po ashtu mendoj se fale edhe kontributit tend Self – shume te mirepritur ne kete blog – ky debat nuk e demton Bevisin, perkundrazi eshte shume i dobishem per te gjithe ne te kuptojme ate dhe veten.
    Kurse per verejtjen qe i ben kritikes qe vjen nga NYC apo ngado qe mund te vije, mendoj se te gjithe duhet ta shikojme realitetin sic eshte; pra te hapur dhe jo ashtu te izoluar sic paraqitet. Kritika, edhe ashtu gjysmake, i sherben hapjes se qytetit, e kunderta e izolon mendoj une, te pakten per sa kohe qe te gjithe jemi te ndergjegjshem qe ajo nuk mund te jete perfekte dhe e plote, per te mos perfunduar ne mendime te formatuara apo shabllone.

  5. SMR, I don’t think that the whole discussion between Ujku i Zi and Kolektiviza wants to tickle the “vanity of the English speaking readers”, as you say. I see it as a discussion among people that genuinely care about Albanian culture, and the sellouts that are prostituting it for fame, money and both.
    There is an assumption, in your comment, that elitism is not only bad, but that elitism tendencies betray one’s identity crisis, rather than showing actual concern for raising the discussion bar above the platitudes that you read almost everywhere on and off line, on these topics. But, SMR, there is nothing wrong with elitism. Even elites need to talk to each other every now and then, and I can assure you that blogs are the best venue for this type of exchanges.
    Not to mention that Fusha’s approach to photography is elitist too. Don’t tell me that you expect to see his works displayed in your or my parents’ bedroom…

  6. Ujk,

    te me falesh ne se nuk kam qene shume e sakte ne kritiken time te meparshme. Une e cmoj shume kete blog, dhe mendoj se ti ben nje pune te shkelqyer per nje blogist: sepse ti nuk je dembel, nuk seleksion, por perpiqesh t’i futesh temat qe trajton jo vetem ne nje kontekst te caktuar, por edhe argumenton. Edhe artikullin per Bevisin e lexova me shume interes dhe me pelqeu. Diskutimi pastaj i kaloi disa caqe qe nuk duhet t’i kalonte. Pershtypja ime.

    Une Bevisin nuk e njoh fare. As me njeh. Punen ja kam ndjekur. Ndersa ne percapjet e tij si fotograf-artistik nuk me ka thene shume, ndoshta sepse fotografia ka ecur kaq shume saqe … nejse, por, ka flluar te me interesoje me percapjet e tij per te pasqyruar realitetin. Disa nga fotot e tij te spitaleve duhet te hyjne ne arkivat e historise, sepse jane shume te forta. Une i jap atij merite per kete. Ashtu sic i jap merite edhe per faktin qe eshte perzgjedhur per world pressin. Edhe pse jam e vetedijshme, se perzgjedhja eshte shume e lehte kur je i vetmi.

    Kur flasim per impaktin e punes se tij, ka disa rrethana ne ate realitetin shqiptar qe jane shume te disfavorshme. Sepse jo vetem NGO dhe Mjaft, edhe vete fryma kritike NUK eshte pjese e kultures shqiptare. Jo e asaj te 50 viteve te fundit. Ne kete kontekst, une nuk shoh asgje te keqe tek fakti qe NGO, MJAFT apo Bevis Fusha nuk jane pjese e kultures Shqiptare. Ato jane atje sepse ato jane nevoja. Jane aty sepse duhen. I duhen cdo lloj shoqerie. Jane aty si mekanizma kompensimi per ate qe shteti e sheh (ose nuk e sheh fare) si shume te shtrenjte per te investuar. Heret apo vone cdo shoqeri i implanton keto lloj mekanizmash. Eshte si puna e rrotes. U shpik diku. Por u riprodhua gjithandej, edhe aty ku mungonte industria (mendo ate ferrarin, a ca ishte, superluksos qe vret nje peme te pafajshme ne mes te nje vendi ku femijet akoma lypin, e studentet nuk kane libra). Me kupton. Cdo gje ne shqiperine e postkomunizmit ehste e implantuar!!! Ajo qe vazhddon eshte e pandergjegjshmja e trashegueshme akoma, e paholluar akoma aq sa te mos te kujtojme me kete ceshtjen e kultures.

    Disa nga keto NGO bejne pune te mrekullueshme, ne kufijte e te pabesueshmes. Nese takohemi nje dite ne Tirane, une me shume kenaqesi do te te tregoja disa, qe do te bejne te ndjesh respektin. Per me teper, nese do i hiqje ato NGO qe jane implantuar ne Shqiperi brenda 17 viteve te fundit, jam e sigurt qe vetem ne ate moment do kuptohej se sa te rendesishme kane qene. Nuk e perjashtoj fare mundesine qe ka NGO qe abuzojne. Por, nuk duhet te pergjithesojme.

    Une besoj qe me kritike ndihmohet shume, por jo kur kritika i kapercen disa caqe te se arsyeshmes, kur arrin ate pike kur
    une pyes, per cfare eshte kjo? Dhe m’u duk se diskutimi qepare e kishte arritur kete prag. Prandaj dhe reagova, dhe kerkoj ndjese ne se reagimi ishte edhe emocional.

    Sigurisht Ujk, te kritikojme. Vetem se, ky realiteti yne, si shqiptare qe e bejne jeten aktive jashte dhe shqiperine e njohin nepermjet shtypit te seleksionuar, thashethemeve dhe dinamikave kolektive alla Peshku pa uje, eshte paksa i komplikuar. Ne na mungon eksperienca e rutines se perditshme, na mungon ajo ndjenja e nevojes per gjera qe ju nevojiten atyre qe jetojne atje. Ne e masim cdo gje me kutin e kultures sone te re, me nevojat tona qe i kemi gjithmone te varura (per te mos thene te korruptuara) ne cengelin e jetes ketu. Prandaj dhe thashe ate punen e NYCitit, qe eshte edhe puna e Zürich-ut.

    Une nuk mund t’i them Fushes se si duhet ai ta beje artin (qe te fitoje piket e mia). Ai eshte nje njeri tjeter dhe realitetin e ndjen ndryshe, e percepton ndryshe. Ka nevoja te ndryshme. Si cdo njeri ne kete bote. Mbase, Fusha nuk e sheh veten fare si artist, por si nje fotograf-gazetarie, reportazhesh – profesion shuem i nderuar. Nje foto flet me shume se nje mije fjale. Vertet, qe ka foto qe jane vertete te tilla. Dhe une ketu pajtohem plotesishtt me ty, qe ai ka me shume impakt tek une si njeri i thjeshte se sa nje NGO. E kuptueshme, duke pare se ai operon me nje medium qe arrin njeriun shume me lehte se nje NGO.

    Tani cilat jane arsyet se perse Fusha ben kete lloj zgjedhje,jane shume spekulative dhe nuk i kalojne caqet e interpretimeve, deshirave, dashakeqesive apo dashamiresive dhe thashethemeve. Le te flasim per vepren e fushes, mesazhin qe ai jep. Dhe … Pse njerezit kane interes per fushen e flasin (shume keq bile a thua se Fusha nuk meriton se pari te trajtohet si njeri, hidhi nje sy diskutimeve tek peshku) per te vetem kur ky boton per Word Press?

  7. SMR,

    “I see it as a discussion among people that genuinely care about Albanian culture, and thesellouts that are prostituting it for fame, money and both.”

    I am sorry… How do you know for sure that Fusha is “thesellouts that are prostituting it for fame, money and both.” That’s for me THE WRONG ASSUMPTION to start the discussion about Fusha’s work!!! And, I find it very curious that you have such assumptions.

    “Not to mention that Fusha’s approach to photography is elitist too. Don’t tell me that you expect to see his works displayed in your or my parents’ bedroom…”

    Is this your criteria for defining smthing elitist?

  8. Per fatin tim te keq, dhe te atyre qe e ndajne kete fat me mua kur me lexojne, une shkruaj po aq dobet ne anglisht sa dhe ne shqip kshq. s’ka pike vaniteti ktu. Dhe meqe kritika jote qendron po vazhdoj ne shqip pasi mos e dhente perendia te bej te njejten gje per te cilen kam akuzuar nje pjese te mire te artisteve shqiptare – qe i adresohen publikut shqiptar ne gjuhe te huaj, nese arrijne ti drejtohen drejt per drejt.

    E dashur Self, une nuk po i bej interpretim Bevisit por kritike dhe si e tille eshte nuk eshte as perfekte e as fjala e fundit mbi artin apo Bevisin. Po te benim nje eksperiment alla Melamid & Komar besoj se do ta konstantonim me “shkence” se po ti jepje nje aparat kujdo ne shqiperi ta shkrepte si t’ia donte qejfi, dhe rezultatet do te tregonin fotografi shume te ngjashme me ato te Bevisit, sigurisht pa tekniken dhe mjeshterine qe ai posedon. Kjo do rrezultonte sepse ske c’fare tjeter fotografon ne Shqiperi ku te mbytur nga plehrat, nga varferia, e toxiciteti ne vend, c’do kush do te aktivizonte agjensine e tij individuale te “dhene” nga aparati per te denoncuar, sjelle ne pah e ne ndergjegjen kolektive c’ka e rendon, vret dhe poshteron ate shoqeri. Zgjedhja e realitetit ne fotografi nuk eshte “zgjedhje”; eshte ndac limiti e ndac liria de facto e fotografise si medium.C’do belbezim eshte i politizuar, Self, e jo me nje shkrepje aparati.

    Realizmi i Bevisit nuk eshte i sojit te Realizmit Socialist por te nje tjeter rregjimi realiteti – atij Sorosian. Tani kritika ime ndaj NGOve nuk ka per qellim tu heq atyre rolin e dhene, te gjithe e dime qe luajne nje rol shume te rendesishem ne Shqiperi, por te mbajme hesape pikerishte per kete rol dhe te akreditojme aktoret per rolin e luajtur, per mire apo per keq. Sot do mund vec te spekullonim se si do te ishte skena e artit bashkohor ne Shqiperi pa rolin kritik te shume agjensive e fondacioneve te huaja sic ka qene Sorosi e jane institucione te shteteve te ndryshme Europiane si KulturKontakt e NIFCA etj etj. Sponcorizimi dhe ndihma finaciare e dhene nga keto insititucione e fondacione ka patur patjeter pasoja ne artin e prodhuar, njesoj si dhe kontrolli dhe subvensionimi i rregjimit socialist pati pasoja tragjike ne artin e prodhuar ne vend. Patem rene njehere dakort bashk qe artin nuk mund ta shohim te ndare nga konteksti dhe nga politikat qe e prodhojne. I tille eshte sistemi i patronazhit. Patjeter qe dhe Ministria e Kultures kerkon dhe mbeshtet fotografet qe marrin foto te natyres mrekulluese e antikitetit Shqiptar – ashtu i ka politikat e turizmit dhe injorimit te problemeve qe mundohen te fshehin. Duke thene kete, Fusha eshte nje tjeter artist nen patronazhin e nje politike te caktuar dhe ndaj patjeter ka nje qendrim politik. Fakti qe Fusha zgjedh te punoj per nje politike/ideologji sesa nje tjeter eshte sa zgjedhje politike sa dhe zgjedhje ekonomike e dashur Self. Dyshoj se shteti Shqiptar do mund te punesonte Bevis Fushen, cmimi i tij eshte shume i larte tashme. Kjo nuk eshte as pune thashethemesh e spekulimesh e aq me teper dashakeqe. Un personalisht nuk perfitoj asgje as nga fama dhe suksesi i merituar i bevisit e as nga perbaltja dhe renia e tij.
    Ndaj kujt e denoncon realitetin e plehrave, apo te Mires ne Brrete Bevisi? C’fare dhe tek kush e aktivizon Bevisi me fotografine e tij? C’fare politike, alternative u ofron/predikon Bevisi qytetareve dhe sidomos atyre qe fotografon ne Shqiperi? Se thjesht kap e shkrep dine te bejne te gjithe sot qe kane kamera ne celular e cdo kohe me vete, halli eshte c’fare ofron Bevisi pervec mjeshterise se tij ne rolin e artistit si antropolog e aktivist? Fakti qe Bevisi mund te operoj si nje “alternative” ndaj shtetit apo nga koleget e tij nuk do te thote ai domosdoshmerishte ofron alternative apo eshte artist aktivist! Aktivizmi eshte taktike e perditshme dhe strategji , une kte nuk e shoh tek Bevisi, vec nese do konsiderojme dhe fotot e tia te Top Model of the World si aktiviste per bukurine e femrave shqiptare, apo fotot e dasmave si aktiviste per ku ta di un c’fare. Arti aktivist fatkeqsisht u aplikohet shume ne Shqiperi po i vetmi artist aktivist qe njoh un eshte Nikolin Bujari. Te tjeret vec sa luajne me termin qofte nga panjohuria apo dhe nga deshiren e te qenit aktivist por me dorashka veshur. Tani per c’fare dhe per ke i bej un kto pyetje, kjo te mbetet ty dhe kujdo qe i lexon kto rreshta tu pergjigjeni.

    Sa per etikimin elitar kujdes! Se as nuk me ofendon e as nuk me ben nder. Un identifikohem me ate qe me pelqen mua, gje qe doemos perkufizohet nga ato qe sme pelqejne, njesoj si dhe ty e c’do kujt tjeter. Dhe mua me pelqen e me terheq mjeshteria e tij po pertej mjeshterise nuk puqemi dot kund tjeter e nuk mund te injoroj kritiken me vend qe mund ti behet Bevisit me shok thjeshte per fakti se ai na qenka i vetmi dhe pioner i sojit te tij. Nuk mund ta vlersoj Bevisin pertej nivelit te tij profesional ne fotografi, mjeshterise qe perdor ne tregimin e realitetit te hidhur Shqiptar dhe te pranoj qe dhe reprezantimi/dokumentimi i ketij realiteti eshte i domosdoshem dhe ka potencial aktivizmi dhe ndryshimi. Por me fal nese qenkam “elitare” nese kerkoj me shume dhe jam kritike ndaj Bevisit, NGO’ve politikaneve e shtetit e shoqerise Shqiptare por un kete e shoh thjesht si aktivizimi i agjensise sime politike dhe qytetare si qe ktu nga NY apo nga Tirana. Korniza e shabllo mbajm te gjithe me vete e dashur Self, duke filluar me mua e mbaruar me ty vete. S’ka se si ndryshe. So? So what right back at ya?

  9. SMR asks questions:

    How do you know for sure that Fusha is “thesellouts that are prostituting it for fame, money and both

    Is this your criteria for defining smthing elitist?

    Please do not interrogate me, SMR.

    However, let me make it clear for those who could be fooled by your tactics, that I see the discussion between Ujk and Kolektiviza as an attempt to sort out whether Fusha is or isn’t such a sellout.

    Also, if you really want to discuss with me on elitism, I am afraid you should start with telling me if you find Fusha’s work elitist or not.

  10. Kolektiviza thote:

    besoj se do ta konstantonim me “shkence” se po ti jepje nje aparat kujdo ne shqiperi ta shkrepte si t’ia donte qejfi, dhe rezultatet do te tregonin fotografi shume te ngjashme me ato te Bevisit

    Me duket se ketu gabon Kolektiviza, sepse akti i “dhenies” se aparatit me ate te “marrjes” qe ben Bevisi jane akte diametralisht te kunderta, qe ka te bej me ndergjegjen apo mungesen e saj.

  11. Dhe ujk, me duket se Kolektiviza po argumenton pikerisht per nje qorrsokak ideologjik, ku ne mos NGO e Sorros, ideologjia e tregut, apo ideologjia socialiste, do te na fusi ne kllapi, nga ku ndergjegja eshte veshtire te dali, dhe veshtire te thuash ia kane dhene aparatin ne dore me ane te nje ideologjie apo tjetre, apo e ka marre aparatin pa pyetur fare per keto ideologji. Ne qofte se gjithcka eshte ideologji, dhe ne qofte se te gjithe jemi subjekt te tyre, veshtire te garantosh se nje nga subjektet te cilet Fusha merr ne fotografi, mund po te doje me ndergjegje te plote, te marri nje aparat fotografik ne dore dhe te kapi realitetin. As Bevisi, dhe askush, nuk mund t’a marri aparatin, apo mjetin informues te realitetit ne dore ne qofte se aparati nuk iu jepet atyre. Ketu une edhe kam ca kocka per te bluar me elitizmin, por sidoqofte nuk e shoh shume shtrember. Ne fund te fundit ca ide jane me perfekte se ca te tjera.

    Sa i perket Bevisit, nuk di te flas shume, ama vej re se bashku me Small Fry, se diskutimi i nisur ketu prej teje dhe prej kolektivizes nuk me duket edhe aq ne lidhje me Fushen, si edhe ndoshta eshte keqkuptuar SMR, se sa me realitetin ideologjik dhe politik ne Shqiperi, dhe fatkeqesisht sic ve re edhe Kolektiviza, edhe me faktin qe shume NGO, duke marre persiper nje rol antropologjik, ushqejne pikerisht apatine ne vend qe jane duke luftuar, pasi duke qene se imazhet i ofrohen syrit te nje publiku te huaj, ky sy do te zhvillohet, nderkohe qe syri i brendshem i shoqerise shqiptare, mbetet apatik, dembel e i plogesht, edhe kur imazhet i ka perpara hundes. Keshtu qe i takon Bevisit dhe te gjithe artisteve, qe imazhet shqetesuese, t’i ngrene si shqetesime perballe publikut shqiptar, jo perballe WordPress. Aq me keq madje qe mjafton te dale nje shqiptar ne WordPress, apo ne ndonje sfilate tjeter mediatike nderkombetare, dhe ne e bejme gjoksin brime nga krenaria, dhe e quajme arritje WordPressin. Dhe kur kjo krenari i shtohet edhe dembelizmit te syrit te brendshem, kur diaspores te NYcity apo Zurich i hiqet fjala, (jemi apo s’jemi krenar), atehere lufta kunder apatise nuki mbetet vecse nje qellim i mire brenda naivitetit te me te mirit te rasteve, dhe asgje tjeter vecse nje platforme elitare drejt fames ne me te keqin.

    p.s. Urime per blogun

  12. k-vize,

    faleminderit per pergjigjen. Une po pranoj ate qe ke shruar diku, qe kritika jote nuk eshte as fjala e fundit e as perfekte.

    gjithe te mirat

  13. Thanks for the discussions. Very impressive…
    Im more interested in a photography that is ‘unfinished’ – a photography that is suggestive and can trigger a conversation or dialogue. There are pictures that are closed, finished, to which there is no way in.

    Bevis Fusha

  14. Bevis, cdo te thuash me ‘unfinished’? The dialogue triggered by a photography that is unfinished should have as a participant the photographer himself I hope. If we were dealing with an artwork or photography that considers itself finished, then it is the photography that does the talking for the photographer, the artwork for the artist, etc, and the artist would legitimately count himself exempt. But, by you admitting that you’re interested in a photography that is unfinished, in the least it suggests that you have more to say in words. So please, what do you mean by ‘unfinished’ apart from the fact that it is suggestive and can trigger a conversation or dialogue? There must be something more specific to the dialogue, rather than the disenchanted affirmation that it just is, mustn’t it?


  15. …I know that I am not there yet, pictures need to leave and others enter, the flow and pacing needs to be adjusted etc etc.
    Somehow, It should be the impression each one gets from those images too..
    Besides that I still have many questions on what i’m doing and why and where i’m bringing myself with this sort of lifestyle… of course documenting and recording moments of man’s experience is a privilege and it may even be important but still the questions are never ending..

    Everybody’s comments are acute and well articulated. I really appreciate you all taking time discussing on my work.

    In my website you have ONLY a presentation of social documentary photography, mainly addressed to the affiliatied agencies outside Albania, but in Tirana I enjoy the ability to shoot different styles inside the medium such as; studio portraits, commercial advertising, still life, fashion photography, weddings etc etc.

    Sorry, I don’t have much time to keep conversation longer.
    Thanks again to everybody.

  16. Ujk, Kolektiviza, Self, Luljan, Bevis dhe nje tjeter si niku i bevis, mirese ju gjej!

    Me krijohet pershtypja se nuk meriton te anal-izohet ky shkrim, pamvaresisht se Bevis e ndihmon shkrimin me shume se njerzit kur flasin me mendim.

    Vendi me i kulluar qe njeriu gjen vehten eshte mendimi.
    Mendimi strehon ndjenja qe i njeh dhe ndjenja qe s’i njeh, kombinimi i tyre eshte lenda qe jeton arti.
    Shume le per te deshiruar mendimi qe zgjedh gjuhen anglisht per te shkruar, ne nje kohe qe mendon shqip, apo keshtu re dakort me bevis F. Ujk?

    Prostituta dhe Bevis, bene per nje teme te pershtatshme per t’u diskutuar…

    Nuk njoh tjeter vec disa fotove nga interneti te bevis. Cfaqja e pare e tij ka qene shprehur ne nji mendim nenvleftesues te nji fotografi tjeter ne blogun e Kolektivizas. Nga ajo dite me beri te shoh edhe websitin e bevis dhe te atij fotografit tjeter qe s’ja mbaj mend emrin.
    Po them hapur, qe kur mora keto kontakte, kam artikuluar disa nga mendimet e mija tek kolektiviza dhe tek peshku pa uje.

    Nuk flas per bevis me,
    por po them dy fjal per Ujkun e zi, kolektivizan, smr, luljanin: Ujk edhe smr, me jeni prezantuar ne kushte te barabarta, per mire, me pas kam vezhguar linjen e mendimit tuaj, ne blog te smr, shkurtimisht mendime te ujkut te zi aty-ketu ne blogje.
    Ujku karakterizohet nga nje logjik e shendosh (cinike) dhe deshire jashte mundesive te tij. (Me deformove pershtypjen me kete shkrim).
    SMR je pasion i gjall, qe ngjan me ate te bevis ne fotografim, ndofta edhe me shume.
    Kolektivizen e kam zbuluar pasi kam njohur shume te tjer ne ate blog, dhe shoh nje kuriozitet artistik qe kerkon te zbulohet ne kurreshtjen e vazhduar te tij/saj.
    Luljani, eshte nji nga zerat qe kam spikatur cuditerisht tek peshku. Intrigues, mendje pjellore, inosenca me e shendetshme e nje shqiptari te hasur ne blog, ndofta me me gjere. Do t’i referohesha shkrimit te ujkut te zi ” per mbeshtetje te vlerave-talenteve nga shteti, per njerez si Luliani.

    Une jam mirnjohes per sa kontakt mendimi te bere mes tuaj, edhe pse jo gjithnji direkt dhe jo te nji mendimi.


  17. pershendetje ujk

    duke lexuar debatin ketu, me erdhi ndermend pyetja c’eshte sot arti dhe artisti?! dhe a mund te jete cdo njeri artist?!

    bevisin e respektoj si nje njeri me guxim politik, dhe nje fotograf qe perpiqet te ndricoje edhe fenomene apo dukuri te shoqerise shqiptare te cilat jane larg dritave te gazetave apo revistave. por deri aty.

    nuk mund t’a quaj artist. por nje foto-reporter. nje fotograf -gazetar (teper i domozdoshem per shoqerite tona). kurrsesi artist. shume fotografi te tij kane te meta kompozicionale, jane te prera keq, gje ne nuk deshmon per cilesi te larta profesionale dhe artistike.

    vete foto e ekspozuar ketu calon nga ana kompozicionale, dhe nuk deshmon aftesi te larta teknike.

    nuk mund te jete cdo njeri qe merr nje aparat ne dore artist…

  18. Formalist! Akoma nuk e ke kuptuar qe rregullat kompozicionale jane konvencione kolektive dhe si te tilla subjektive.

  19. Toni,
    Pershendetje, dhe faleminderit per komentitn!
    Ashtu si e shof une pyetjen qe ke ngritur, po te me lejoje, do ta formuloja keshtu: A mund te jete c’do gje art? Sepse per mendimin tim c’do njeri eshte potencialisht artist.
    Sigurisht kjo pyetje kerkon t’i pergjigjesh se pari nje tjeter pyetjeje te cilen e shtrove ti ne fillim: c’eshte arti?
    Duke iu pergjigjur shkurt e thate, po them se: eshte interpretim estetik i … “cdo gjeje”, ndryshe per shembull nga shkenca apo filozofia qe nuk e kane preokupimin estetik si primar ne interpretim. Nietzsche ne “Lindja e Tragjedise” (Die Geburt der Tragödie aus dem Geiste der Musik, 1872) thote diku se “arsyet e ekzistences jane estetike”, pra qe te gjithe jemi te prirur per te interpretuar, apo akoma me shume, per ta jetuar realitetin ne menyre estetike. Ne kete kuptim dikush eshte me shume artist se dikush tjeter, por vetem kaq.
    Kurse pyetja juaj, “c’eshte arti?”, qe te con pikerisht tek thelbi i ketij debati, me duket shume me vend, sepse jo cdo gje eshte art. Arti eshte nje akt i ndergjegjshem dhe me implikime shoqerore. Ai nuk eshte prone e individit, potencialisht artist, qe e prodhon. Jane keto implikime shoqerore qe jane po aq te rendesishme sa c’jane mjetet estetike qe percojne thelbin e jetes ne art.
    Ketu dua te kthehem tek verejtja e Selfit, nese duhen perdorur apo jo “shabllone” per vleresimet e artit? Une them qe sigurisht qe duhet te perdoren standarte gjykimi, sepse permasa publike e artit e ben kete te domosdoshme. Nje shoqeri i vendos vete keto standarte sipas rastit. Per shembull; ose i heq fare ato, qofte edhe ne emer te pamundesise sic thote Selfi; apo i parashtron ato, ne emer te kerkesave me te “larta” sic pretendon Kolektiviza. Pra pyetja qe shtron ky debat eshte se c’standarte do aplikojme per artin ne Shqiperi, dhe c’standarte vete artistet perdorin per artin e tyre? Per mendimin tim debati per vlerat estetike te punes se Bevisit apo te Tomit, nuk mund te behet pa pasur parasysh debatin per implikimet shoqerore te punes se tyre (mbase rreth kesaj do bere edhe debate rreth kompozicionit?). Nje fotografi e Bevisit ne Sharre, risjell ne mendjen e shoqerise problemet e nje pjese te saj, por te terheq njekohesisht vemendjen per pergjegjesite e kesaj shoqerie. Pikerisht per kete arsye ajo implikon edhe Bevisin ne te njejten mase do thosha une sa edhe shoqerine. Pra e thene thjeshte, kur artisti ngre nje problem ai eshte po aq pergjegjes sa edhe shoqeria per zgjidhjen apo ndjekjen e ketij problemi, dhe eshte pikerisht ky lloj implikimi qe e ben artistin aktivist. Te jesh artist apo figure shoqerore sot ne Shqiperi, me shume merret si privilegj sesa si pergjegjesi. Pra nese dikush qe e ben vepren e vet pjese te nje shoqerie duhet edhe te mbaj pergjegjesi per te sikurse, ne politike, shkence etj. Le te marr nje rast nga politika(e di qe eshte nje kontrast i madh me c’fare po thoja dhe po diskutonim me siper). M’u duk teresisht e papranueshme pergjigjja e Sali Berishes ne “Corriere Della Sera’ i cili kur e pyesin:

    Berisha da diciotto anni sulla scena: si ricandiderà?


    «Ci sono solo due cose che possono pensionare Berisha. Dio onnipotente e il popolo albanese. Mi piace guardare al futuro, non al passato».

    Ky njeri mund te jete mjeshter ne berjen e politikes, per standartet e Shqiperise, po te thuash qe me pelqen te shoh nga e ardhmja kur veprat si ajo e Gerdecit, akoma u vjen era barot dhe era gjak eshte shume e papergjegjshme. A duhet t’i ofrojme edhe artit te njejtin model?

  20. Darius, do you mean to say that the Albanian state and society has no responsibility towards the Roma community, or that the Roma community has no responsibility towards the Albanian society where it lives? Making the distinction between Romes and Albanians, as you do, doesn’t it become a further unfair justification of segregative ghetto like communities “ke bregu lumit”?

  21. miku im ujk


    “… kur artisti ngre nje problem ai eshte po aq pergjegjes sa edhe shoqeria per zgjidhjen apo ndjekjen e ketij problemi, dhe eshte pikerisht ky lloj implikimi qe e ben artistin aktivist…”

    nje artist i madh sigurisht qe permledh ne vepren e tij nder te tjera, edhe problematika sociale; por jo cdo njeri qe flet per probleme sociale eshte artist.

    nje njeri qe mund te merret me kerkesa akute te shoqerise ne te cilen jeton, nje fotoreporter psh, s’eshte e thene te jete njohes i thelle i artit, i parimeve dhe koncepteve estetike qe levrijne tek ky fenomen.

    ka mjaft fotoreporter kjo bote, te cilet jane teper te njohur per punen e tyre humane, por qe kurrsesi (kjo pune) nuk mund te seleksionohet ne muzete e artit , apo ne rrafshin e sjelljeve me vlere artistike, pasi nuk eshte kjo nevoja e ekzistences se tyre .

    arti ka tjeter llogjike. arti nuk i drejtohet vetem shqetesimeve sociale, por edhe estetikes( duke perfshire ketu te gjithe elementet perberes te saj: kompozimin, ngjyren, driten, grafiken,stilizimin,etj…), filozofise, ndjenjes, shpirtit…
    arti eshte iracional, nderkohe qe kendveshtrimi gazetaresk leviz brenda limitesh racionale, shpeshhere konservatore ne forme, dhe ide.


    kungujt i ha; nuk debatoj me ta!

  22. Interpretimi kompozicional i fotografise me lart nuk mund te behet nepermjet rregullash standarde, fikse, dhe te pandryshueshme, mosbesnikeria ndaj te cilave do te na bente te dilnim ne perfundimin qe ka dale Arti Ne Koherat e Koleres. Kompozicioni dhe forma duhet pare ne funksion te permbajtjes. Fotografia permban kater adoleshente mbi nje pirg me plehra, tre prej te cileve me identitet te mbuluar, nga ku njeri e ka gjysmen e kokes te prere, dhe nje i katert me identitet te zbuluar, por i prere ne mes nga fotografi. Preja “e keqe” e fotografise justifikohet nga raporti i identitetit qe eshte ne thelb te permbajtjes. Ne kete aspekt, Fusha mund te kritikohet, sic edhe eshte kritukuar me lart nga Kolektiviza, per nje perdorim te tepert te teknikave kompozicionale, per nje formalizem te tepert, dhe per me teper, per nje estetizim te tepert dhe te kote te permbajtjes te subjektit. Ne kompozicionin si dhe ne permbajtjen e Fushes gjen pothuajse te njejtin kompozicion dhe permabjtje analoge me Riis, (femije te uritur tek vendi i plehrave, me fytyra te fshehura dhe pjese te trupit te prera) sic ka vene re fillimisht edhe Ujku.

    Hajd se flasim

  23. Toni,
    Me duket se nuk jemi duke thene gjera shume te ndryshme. – nese do me lejohej – jam i sigurt se ti ne punen tende vazhdimisht u referohesh puneve te tjera te meparshme te kryera nga artiste qe kane operuar ne kohe e rrethana te ndryshme. Praktikisht, ne menyre te thjeshtezuar, une do t’a interpretoja si nje ristrukturim te kodeve shoqerore te periudhave te ndryshme e sjelle ne kohen e sotme, qe ti si artist ia ofron publikut qofte per te reaguar si nje kritike ndaj realitetit; per ta riformuluar ate; apo thjesht per te konfirmuar nje realitet te caktuar sipas rastit. Kodet e ngjyrave, kompozicioni, forma, figurat jane te gjitha kode dhe konstrukte shoqerore dhe nuk kane kuptim nese dikush nuk i interpreton si te tilla. Deri ketu kam bindjen se biem dakort. Ajo qe shohim ndryshe me duket se eshte qendrimi ndaj fotografise, e cila eshte nje art i ri qe dhe referencat i ka shume me te dobta sesa piktura, skulptura, arkitektura, muzika, letersia, etj. Fillimisht eshte besuar se fotografia do e bente pikturen te panevojshme, gje qe eshte provuar tashme si e pavertet. Perkundrazi, fotografia eshte kthyer tashme ne nje art me vete e cila ka me shume te perbashket me gazetarine dhe reportazhin se c’ka me pikturen. Une do thosha te kunderten e asaj qe thua ti, pra qe jane pikerisht fotoreportazhet qe mbushin sot muzeumet dhe nga ku dalin veprat me te mira ne fotografi. Ketu nuk dua te them qe fotografia nuk merr referenca nga piktura tradicionale ne kompozim dhe ne elemente te tjere, por dua te them qe e konstruktojne mesazhin shoqeror ne menyra krejt te ndryshme dhe qe fotografia eshte pershtatur me nje medium tjeter bashkohor – gazetarine – me shume se me pikturen. ( nje fotografi me efekte (photoshop) dhe ngjyra, qe do ngjasonte me nje pikture, me duket se mund te adhurohet me shume ne Flickr por jo ne nje muzeum arti!)
    Nderkohe problemi qe kam une me artistin shqiptar te “paangazhuar” eshte ne fakt superangazhimi i tyre per te prodhuar vepra qe i referohen tregut dhe jo rikonstruktimit te shoqerise. Sic tha edhe Small Fry, ky duket te jete thelbi i ketij debati.

  24. “Nietzsche ne “Lindja e Tragjedise” (Die Geburt der Tragödie aus dem Geiste der Musik, 1872) thote diku se “arsyet e ekzistences jane estetike”, pra qe te gjithe jemi te prirur per te interpretuar, apo akoma me shume, per ta jetuar realitetin ne menyre estetike. Ne kete kuptim dikush eshte me shume artist se dikush tjeter, por vetem kaq.”

    po si e sheh ti njerin me shume se tjetri artist? Pasi “arsyet e ekzistences jane estetike” Ai s’krahason (“me shume me pak artist”, thua ti), perkundrazi, jane arsye (njerzish te ndryshem) per ekzistenc estetike, pra titullar (cdo njeri) te ekzistences qe krijojne me arsyen.

    me poshte vazhdon ujku,
    “Arti eshte nje akt i ndergjegjshem dhe me implikime shoqerore. Ai nuk eshte prone e individit, potencialisht artist, qe e prodhon.”

    Fjalia e pare me gjen me ty, E dyta kerkon problemin (implikimin); shkruan per Artin;”nuk eshte prone e individit” Ne e ke fjalen per objektin art, ajo ka nje pronar. Ne e ke fjalen per permbajtjen e vepres, ajo e gjene te lire sejcilin ta shoh vepren me syrin e tij te brendshem ose te jashtem. S’ka problem me sa shoh une, ate e sjell mos pozicionimi jasht problemit. Kjo tendence (problem) fillon qe me citimin e Nietzsche me siper.

    vazhdon ujku;

    “Te jesh artist apo figure shoqerore sot ne Shqiperi, me shume merret si privilegj sesa si pergjegjesi. Pra nese dikush qe e ben vepren e vet pjese te nje shoqerie duhet edhe te mbaj pergjegjesi per te sikurse, ne politike, shkence etj.”

    @ Ujku i zi,
    Te gjitha fushat qe permend me siper proporcionojne c’do gje te tyren me krijuesin, dhe ky eshte akti i “te berit pjese te nje shoqerie”. Kjo ekspozohet ne njerzit e interesuar per te gjitha fushat apo njeren, dhe nuk ndahen vargu i influences se vepres si e ndan ti ne “pergjegjesi”
    Eshte njelloj si te thuash qe c’shkrove me siper ti dhe une “ky eshte mendimi im” Natyrisht eshte mendimi yne, dhe s’ke pse vecon pergjegjesine “tone”, ajo eshte pjeseze e se teres “thenje” (veper)

    Mund ta lija edhe vetem me shembullin e pare, por dy te tjeret ilustronin ne nje fare menyre te parin.

  25. Vemendje,
    Ajo qe u perpoqa te thosha gjate ne komentin tim, mund te ishte thene fare shkurt ne kete menyre: Ai qe kryen nje akt te ndergjegjshem, duhet te mbaj pergjegjesi per ate akt, dhe jo te thote, sic thote kryeministi yne i nderuar “une shoh nga e ardhmja”, duke injoruar teresisht ato qe ka bere keto 17-te vjet. Kjo lloj pergjegjesie aplikohet tek kushdo qe ka marre persiper nje rol publik, ku hyn edhe artisti.

  26. Ujk,
    vepra e kujtdo qoft eshte si “fshati qe duket, e, s’do kallauz”.
    Nuk te duket me me pak interes te diskutosh per pergjegjesi se sa per munges, deformim, ne fushen e caktuar kushdo qe te jet?
    Pergjegjesia eshte tek te gjith, dhe jo vetem tek ata qe kane marre persiper nje rrol publik.

  27. “…Perkundrazi, fotografia eshte kthyer tashme ne nje art me vete e cila ka me shume te perbashket me gazetarine dhe reportazhin se c’ka me pikturen…”

    je paksa i ngaterruar miku im ujk. foto amatore, gazetareske, apo dokumentare, s’kane aspak lidhje me fotografine artistike.

    eshte si te thuash se nje liber ordiner gjellesh , mund te qendroje denjesisht perbri librave te getes, balzakut, kamyse dhe kafkes. eshte tjeter gje miku im.
    jo cdo liber i shkruar eshte artistik! jo cdo fotografi e bere eshte art!

    gjithe te mirat!

  28. Vemendje thote:

    Pergjegjesia eshte tek te gjith, dhe jo vetem tek ata qe kane marre persiper nje rrol publik.

    Vertet ashtu, por nuk kisha parasysh individin gjithesesi. Une desha te theksoja se kur, per shembull, Bevisi dokumenton plehrat me fotografine e tij ne World Press apo diku tjeter, ai ka automatikisht pergjegjesine shoqerore te dikujt qe e ka shtruar kete problem per zgjidhje dhe jo thjesht per ta publikuar tek World Press per qellime shume personale, sic mund te ishte karriera e tij si fotograf. Amerikanet kane nje shprhje: “Don’t start something that you can’t finish” Duke mos u bere aktivist per kete ceshtje pas kesaj ai, ne njefare menyre, ka permbushur profecine e atyre qe duan te thone se atij i intereson me shume karriera e vet sesa, bie fjala, problemet urbane, duke demtuar ne te njejten kohe turizmin apo edhe punen e dikujt qe eshte aktivist dhe do duhet te merret jo thjesht me problemin e plehrave, por edhe me problemet e imazhit te demtuar. Si te thuash, mungesa e aktivizmit nuk eshte thjeshte nje pune e lene pergjysem, por eshte nje pengese me shume per ata qe do kishin deshire per t’i hyre asaj lufte deri ne fund. Po ne te njejten kohe dikush nuk duhet te pres nga Bevisi as qe per hire te kesaj te nderroje profesion.

    Te lutem mos me ver ne goje gjera qe nuk i kam thene. Nuk kam thene asgjekundi qe c’do fotografi eshte art, perkundrazi. Nderkohe eshte fakt qe ata qe kane bere historine (e shkurter) te fotografise e kane nisur karrieren si amator, si gazetar, apo si dokumentues, dhe jo vetem fotografite e Ansel Adams konsiderohen art. Megjithese edhe ai zhaner i fotografise ka perfunduar ne faqet e “National Geographic”.

  29. Ujk,
    duhet ta dish mire torturen e ‘pikes se ujit’. I je qepur pergjegjesise, si te jame qepur edhe une ty.
    Kur gjykojme dicka, ne pozicionojme veten para fushes/fushave ne fjale. Sa ndershmeri mund te presesh nga nje prostitut ne sex? Aq mund te presesh art edhe nga plehrat e fotograf bevis F. Fjala qe une vazhdoj eshte te kuptohemi; Pasi individi eshte qeliza e shoqerise, aty gjen pergjigje te pyetjeve te artit, politikes etj.

    S. Berisha ka shume vite qe shitet ne tregun e politikes se Shqiperis, eshte mall qe ka bleres mendoj, po ashtu si edhe bevis. Ky eshte nje konstatim, por, po fillove te analizosh nuk duhet te dobsosh argumentin me pergjegjesin, se eshte e fundit, pasi eshte bere vepra. Une me sa kame degjuar nga politika e Berishes kam mesuar se ate qe di ai e ka bere tashme, dhe s’pres gje te re me prej tij. Bevis me tkurr pak te them te njejten gje, se eshte i ri, por, sic i thone nje fjale te urte; dielli duket qe ne mengjes, megjithese shume prostituta ne pjesen e pare te jetes se tyre, perfundojne ta perdorin per mire ne pjesen e dyte te jetes ate pervoj.

    p.s thash me siper, qe tema e bevis do ish mire te ish “prostituta dhe bevis”

    naten e mire!

  30. Vemendje,
    Do ishe i lutur t’i kurseje ofendimet per cilindo person ne kete blog – dhe jo vetem per Bevisin – sikurse do ishte i mirepritur cdo kundershtim i argumentuar dhe pa fyerje. Pergjegjesine qe kerkon tek te tjeret filloje nga vetja.
    Faleminderit per mirekuptimin.

  31. Ofendimet i merr era. Kam pershtypjen Vemendja e perdor “prostituten” si metafore ndaj shitjes se Bevisit larg debatit. Nderkohe qe kam pershtypjen qe Milaqi e perdor mosdebatimin me kungullin si shprehje e mungeses se irracionalitetit te tij artistik dhe thjesht ngrenien e tij si shprehje e rracionalitetit. Sipas fjales se tij te fundit dhe perfekte, se arti eshte irracional, (nuk ka me rracional se arti per ate pune, por nuk me duket se ka vend per kete argument ketu), sipas parametrave te tij pra, duke mos debatuar me kunguj, duke mos qene pra irracional, Milaqi nuk eshte artist.

  32. Ujk,
    Nuk tha njeri qe u ofendova nga ndonji lloje “Arti-Debati”, por pse se sheh si kompliment gjykimin tim?

    Duket te mos mbaj shume ena e debatit, se eshte mbushur me “ndershmeri”, prandaj derdhet fjala prostitut.

    ps; ti e di qe une s’ofendoj, por s’kupton e as nuk debaton, as argumenton kur referohesh; “Pergjegjesine qe kerkon tek te tjeret filloje nga vetja.”

    Po! Ate po bej.

  33. Swag,
    The post is an angled critique on the political system in Albania, and the lack of socially conscious political class there.

  34. thought this to be pertinent to the thread.

    Pas tylit të gjakut
    Një qendër shqiptare iu afrohet fëmijëve të ngujuar jo për t’i ndihmuar me tuta dhe ushqime. Me “TYL” të Bevis Fushës i tregon botës dramën e turpshme shqiptare të shekullit XXI që për paradoks gëzon mbështetjen e shtetit

    Elsa Demo
    Sun, 20 Jul 2008 09:28:00

    L. P, 50 vjeç, është një nga 80 mësuesit e komunave në rrethinat e Shkodrës që u japin mësim në shtëpi fëmijëve të ngujuar. L. P ka humbur të atin pas viteve nëntëdhjetë nga një gjakmarrje e ringjallur në krye të 20 viteve. Kur i ati i L. P mori lajmin se kërkohej borxhi i vjetër i gjakut, i dha fund një ditë ankthit dhe kërcënimit të djemve të tij. Për dy ditë i ra qark me biçikletë sheshit përballë shtëpisë së gjaksit. Aty u bë fli.

    L. P ka vite që shkon shtëpi më shtëpi për t’u dhënë mësim djemve dhe vajzave që për shkak të vrasjeve që ka bërë mashkulli i familjes së tyre, ka raste dhe ndonjë i afërm i tyre, janë izoluar mes mureve.

    “L. P është hero” thotë Bevis Fusha i cili ka fotografuar mësues, fëmijë dhe familje të ngujuara në rrethina të qytetit të veriut dhe në Shkodër ku kanë ardhur në këto 18 vjet dhe jetojnë në banesa me qira afro 2000 familje.

    L. P mbetet hero me zemër edhe pse figura e tij është shërmbëlltyrë e paradokseve të shtetit. Është në radhën e atyre mësuesve që kanë arsimuar mbi 70 fëmijë në shtëpitë e të ngujuarve, sipas një projekti të Ministrisë së Arsimit të quajtur “Shansi i Dytë”. “Është njëlloj si legalizimi i pronave të vjedhura”, thotë Eralda Çani, drejtore ekzekutive e Shoqatës “Fëmijët Sot” (Organizatë shqiptare jofitimprurëse e themeluar më 2007, me partner kryesor Plan International dhe Plan Albania) e cila i është afruar fenomenit të gjakmarrjes në një formë tjetër: me një album fotografik që ka në fokus fëmijët. Quhet “Tyl” dhe është realizuar nga fotografi Bevis Fusha.

    Lule, rrjeta, gardhe, mësues dhe fëmijë përkundër, armëve, thikave, shotave dhe pozave të grave-burra me të cilat mediat e huaja i kanë treguar botës dramën e turpshme shqiptare të shekullit XXI, fytyrën e gjakmarrjes dhe të Kanunit, “kushtetutës 500-vjeçare që rregullon sot e kësaj dite jetën e malësorëve”, të cilënshteti shqiptar në pamundësi për ta pasur nën kontroll “e legalizon”, e njeh dhe ndihmon me projekte të tipit “Shans i dytë”.

    Bevis Fusha është fotograf që nuk e lëvron lirikën dhe as dramatikën në formë të hapur. Ai njihet për “agresivitetin” e të vërtetave në përmbajtje (jeta urbane, religjioze, tregtia e të dukurit) dhe në stil. Ai fotografon spontanisht dhe kjo iu jep “figurave” të tij një tendencë që tregon humbjen e ekuilibrit.

    Në ciklin e fotove që janë përfshirë në albumin “Tyl” personazhet e Fushës i jepen gjërave të natyrës, tokës, zogjve, luleve, por ama është një copë natyrë e kufizuar brenda rrezes që lejojnë të tjerë njerëz. Një dramë poetike, jo sentimentale, përkundrazi, shokuese. Një perde e hollë i ndan ata nga jeta e përditshme, prandaj ky album quhet “tyl”.

    Historia fotografike e 14-vjeçarit Mark zë vend kryesor tek “Tyl”. Marku është lulishtar, zanat që nuk e ka zgjedhur, në kishën e fshatit. Është i vetmi vend ku gjaksi nuk mund ta prekë, t’i bëjë keq me një plumb në gjoks apo në shpinë.

    “Janë si ne, janë njerëz që s’kanë asgjë më shumë apo më pak se ne të jemi të lirë. Vetëm se kanë të paqarta format e sistemit që ata kanë vetëvendosur”,- thostë Bevisi. Ai donte të ishte një album që s’ka të bëjë me gjakderdhjen, por me poetikën dhe fëminoren. “Ti nuk mund të parashutohesh në jetën e tyre kur ata kanë vite të ngujuar. Ti si fotograf ndihesh i huaj për ta. Prandaj mësuesi i këtyre anëve që për mua është vërtet një hero, dhe në besëdhënien e familjeve armiqësore shërbeu si guida jonë.”

    Kjo ide e Fushës funksionoi sipas këkesës së drejtuesve të Shoqatës “Fëmijët sot” të cilët donin t’i afroheshin fenomenit nga një këndvështrim tjetër, duke ruajtur etikën, dhe në fund të realizohej një “album politik” në kuptimin e ngacmimit të politikave për këta fëmijë që “s’kanë të drejtë për zhvillim”.

    Albumi është i pajisur me poezi të shkruara nga fëmijët e ngujuar, të botuara me shkrim dore, me gabimet gjuhësore dhe në dialekt, duke ia shtuar më shumë vlerën, ndjeshmërinë e pazakontë që përcjell ky libër modest. Ja çfarë shkruan një nga fëmijët: “Po e vrave ti i mjerë ç’fitove

    Asgjë veçse fike një jetë

    Me vu drejtsi u mundove

    Po kjo nuk asht drejtsi gjithmon krim ka me mbet.”

    Projekti “Kam të drejtë të jetoj me të drejta” pati bashkëpunëtorë strukturat arsimore të Qarkut Shkodër që mundësuan vizitat dhe takimet me fëmijë dhe familje të ngujuara në zonën e Velipojës, Bardhajt, Bushatit, Dajçit e Shllakut.

    “Albumi politik” mund të gjendet në librarinë “Adrion” dhe pranë Shoqatës “Fëmijët sot”. Po shpërndahet në institucionet qendrore të shtetit, që nga ministritë deri në kryeministri dhe presidencë. “Fenomeni është i tyre, është pjesë e zgjidhjes së tyre”,- thotë Eralda Çani. “Ne s’mund ta zhdukim fenomenin, s’e bëjmë dot. Por ama mund t’ia kujtojmë presidentit, kryeministrit, shoqërisë që këta njerëz do të vazhdojnë të bëjnë vetëgjyqësi për aq kohë sa institucionet tona do të nuk funksionojnë.”

  35. Kolektiviza,
    Faleminderit per prurjen. Ne fakt gjesti i Bevisit per t’ia adresuar librin politikes sygjeron per pandjeshmerin e klases sone politike ndaj problematikave sociale, dhe them se eshte levizje qe duhet pershendetur. Une personalisht vazhdoj te mendoj se pergjegjesine kryesore per shume probleme ne shqiperi bien mbi eliten, sidomos ate politike. Ndoshta eshte nje teme qe duhet pare se bashku me diskutime te tjera te ketij lloji tek Pejsazhet e Fjales apo diku tjeter.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in: Logo

You are commenting using your account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )


Connecting to %s

Create a free website or blog at

Up ↑

%d bloggers like this: