Con Architects

Daniel Libeskind proposal for “Scanderbeg Square” Tirana, Albania, Aprill 2008

Daniel Libeskind proposal for Messina, Reggio Calabria, Italy, 2005

While attending one of those courses on project management, where they teach you on how to become profitable, the lecturer, in order to emphasize the benefits of specializing in one or few things – dealing with typical standardized projects and procedures rather than trying continuously to resolve new problems; increasing your liability and spending time on research – successfully illustrated it with a story of an architect, with whom the lecturer had worked in the state of California. This architect was specialized in building schools. Among hundreds of schools he had designed, there were three or four models, which were used everywhere, with some slight modifications. While marketing himself to school districts and board of education meetings, he would always present these typical models on the wall, and finally there would be one board member that would ask innocently: “I like this school over here! Can we have one for ourselves?” and he would answer: “- That would be difficult to pull off… but for you my friend… Yes!”

Listening to this story, among other problems that can be identified, I think those concerning the dilemma of the business versus the specificity of architectural practice, are the most pressing ones. Maybe, for this reason alone, one has to respect practitioners in the field of architecture that despite all financial restrains and other headaches that the introduction of something new in the field brings to them, they clearly take sides with the latest. Also I think that it is for the same reason why the Deconstructivist Movement of 1980-s was highly revered, as opposed, lets say, to cookie-cut style of post-modernism. There is a lot of discussion as to whether the 80-s movement has been reduced to just another style, or still holds itself up. Yet, free style form-making, characteristic of the Deconstruction, seemed to have generated a lot of ideas, or at least appeared more opened towards them, and less inclined to be reduced to “typicality” from highly “specialized”, or even “celebrated” architects. Well, if there was any doubt whether the “typical” is the norm, even among Deconstructivists, we have the right to make that claim now! 

I can’t get credit for “discovering” the original typical project that has generated the “Scanderbeg Square” proposal by Daniel Libeskind, for the recent urban design competition held in Tirana, Albania, regarding the project for rehabilitation of the main square on the capitol. I received it in an e-mail from a friend of mine. The reasons why Libeskind would use in Tirana a “typical” project (for lack of a better name), from the project management point of view, can be more than one. I can give several of them just by looking at the competition brief and schedule. The most important one: the design stage of the project was too short, from March 14 through April 7. Needless to say that there is not going to be a serious urban design project completed on a twenty day schedule. Mr. Libeskind seems to know the mindset of city officials and politicians very well. When there is not given sufficient time and consideration for the architect to come up with a decent proposal, they are either not interested in your project or they have arranged a deal with someone else, or both. Although, I can understand Libeskind’s decision to cash out on his Є15,000 (which he got only by participating in the competition), as a way to return the favor to the Albanian politicians for inviting him to enter a sham competition, I still cant help but wonder on how cheaply he sold his  “Celebrity Architect” status. 

30 thoughts on “Con Architects”

  1. is it cheap? Cashing 15.000 euro for recycling? For smthing done quick? For a project that will never reach the specilized media?

    I believe that despite the celebrity status, an architecture büro has a tough life to be profitable. Even the celebrities need to pay their people. And this is a very easy and very quick earned money. Why not?

    I found it very strange the way it works in America (referring the first part).

  2. Self,
    There is a big discussion about the nature of architectural competitions out there. Having a specialized professionals to provide service for free, and even more, competing between each other, is kind of abnormal. Professional services like health, legal assistance, or financial advice cannot be imagined to be treated this way and compete with each-other for free. But for architecture, since it has also the status of art, for some reason, has become a norm.
    On the other hand has to be noted that are only a few architecture offices that you see all the time in these competitions, and most of the time invited, or “selected” as it was the magic word in Tirana’s competition case. This means that they share a limited market that is not as unsecured as it appears to be. These projects are provided either by big private or public institutions where politics is always involved. This institutions use the competitions to legitimize their actions, while the small ring of “celebrity architects” have a secure market. I think competition in architecture is a reminiscence of classical period where Rafael, Michelangelo and others would compete for commissions granted to them by the aristocracy of the time. It seems that nothing has changed.
    Meanwhile, the client based offices that do not participate in competitions, secure their work by loyalty and trust through good service to the interest of the client. That way their social service is very limited; the case with the Californian architect I brought here shows that very well.
    Now, is Libeskind cheap? I was under the impression that he could do better than that. Architectural services are expensive. Considering administrative cost, labor (even when you do copy paste), travel, and the damaged reputation of the “Celebrity Architect” (the main thing he has going for him at the moment) I don’t know how this was worth the effort!

  3. No one can fault a Libeskind for this sort of tactic. The aggravation, for me at least, rests with the groomed politicians and urban management officials in Tirana who pretend that the Libeskind they got was worth all their money and media campaigning. In all their duplicity they couldn’t care less of this duplication. It wouldn’t surprise me much if all the other entrants did in fact submit slightly more original and tailored projects while the celebrated Libeskind was dined and wined for shopping around his recycled designs. It says nothing of Libeskind and everything of Tirana officials. Ujk, the tight schedule alone is enough to justify the duplication but its cause for alarm as you have continuously stressed. Libeskind and his kind will reserve their magnum opus for a Dubai or a Kuala Lampur but as far as Tirana is considered it should consider itself lucky to even get a recycled design- so he would think. As far as Libeskind is concerned he salvaged his celebrity status with relatively little risk…. his participation was much publicized and several papers ran pieces on this celebrity architect who has come to lend us some of his star dust (see e-mail below that was circulated by Auron Tare as an illustration)…. in a world saturated with humanitarian gestures Libeskind’s participation is surely perceived by the international community as a compassionate engagement which says “I do charity architecture” ….

    _________________________________

    Dear All
    Daniel Libeskind the famous american-jewish architect presented last week in Albania’s Capital, Tirana his design for the Main Square on an International Competition organized by the Town Hall of Tirana.
    We were honored to have the opportunity to show to Mr. Libeskind and his wife the transition of Albania’s Capital as well as some other historical sites outside Tirana. Mr. Libeskind and his wife visit the historical site of Kruja, the Museum of Skanderbeg as well as the Monastery of the Bekatishi Order in this Castle. He was particularly interested in the historical and cultural sites of Albania and promised to promote these sites in a wider audience
    The Mayor of Tirana, Mr. Rama gave a dinner for Mr. Libeskind and his group as well as the other architects who participated in this International Competition.
    I have continuously been surprised with the profile of the architecture firms that Tirana has attracted (perhaps even impressed at times) but the surprise quickly dissipated when you factor in all the other influences that lead to their participation. Is it the relatively chaotic nature of Tirana that attracts them? Or the bragging rights of having been the first to design and therefore shape the future and identity of the city? If there was ever a time to make a mark in a city this was it… and yet I sincerely doubt that any of the designs envision such an intervention. To me they are deliberately vague so that in case Tirana didn’t prove to be the host, the design could be easily outfitted to another one. It is us who got duped… and the profession too!

  4. Ujk,

    faleminderit. Thanks. I nedeed this explanation.

    Parrulla, perse vijne arkitektet e formatit te Libeskind ne Tirane:

    Sepse Tirana eshte shume interesante nga pikepamja e zhvillimit arkitektonik. Kombinimi i ndikimeve italiane, ruse dhe ideologjise komuniste ne arkitekturen e Tiranes jane nje kombinim i cuditshem, por ne te njejten kohe shume interesant, nuk e gjen askund tjeter. Tirana ka qene nje zone e mbyllur per arkitektet dhe bashke me Kinen, Vietnamin dhe Kuben (tre vende te tjera qe terheqin pa mase arkitektet) ofrojne mundesine te shohesh nje pjese historie qe vetem e ke lexuar. Tirana eshte shume challenging per nje arkitekt, eshte nje vend qe hap perspektiva te reja, te ben te mendosh zgjidhje te reja, te shohesh zgjidhje te tjera, materiale te tjera. Lexova nje interviste interesante te Herzog ne shtypin zviceran ku ai shpjegon se perse ai po nderton ne Kine. Po pata kohe do ta sjell ketu te perkthyer.

    Interesi per Tiranen po ushqehet nderkohe edhe nga shtypi i specializuar. Me projektin e tij Tirana in Farbe (Tirana me ngjyra) Edi Rama ka hyre ne shume revista te specializuara. Te pakten ne dy prej ketyre revistave prestigjizoze zvicerane Edi ka arritur te hyje me kritika shume interesante. Jo vetem kaq, por projekti i Tiranes me ngjyra ehste botuar ne gjermanisht ne nje liber shume interesant dhe shume estetik te specializuar per arkitektet (dhe ju e dini se nuk eshte e vetekuptueshme te botohesh ne kete nivel ne arkitekture). Nuk po flas ketu fare per mediatizmin e Tiranes me ngjyra ne median ditore. PO flas per ate te specializuar.

    Efekti ne median e specializuar eshte rritur me konkurset nderkombetare te organizuara ne Tirane: psh projekti i zgjerimit te kryeministrise, qe do te realizohet nga arkitekte zvicerane, ka qene pasqyruar ne median profesionale. Keshtu qe, si te thuash Tirana eshte futur ne spot.

    Sa per letren, parulle. Une i marr letra te tilla me shume rezerve, sepse eshte shume e veshtire te dallosh interesin e inidvidit. Edhe pse, mua gjithmone me habit mungesa e rezistences nga komuniteti dhe reagimi vetem ne nivel letrash e individeve te vecante. Por, kjo e ka ndoshta arsyen tek fakti qe per te mbijetuar si arkitekt ne Tirane ti duhet te kesh good relationship me kryetarin dhe zyren e urbanistikes.

    Nga ana tjeter, projektet e Edit jane te parashikuara te kene elementin e farses brenda, per shume arsye; duke filluar nga mungesa e tradites se organizimit te ketyre konkurseve, nga fakti qe me shume se kudo keto zgjedhje jane politike (i kerkon politika jo nevoja, komuniteti i arkitekteve dhe komuniteti te cilit do isherbejne keto verpra jane jashte zgjedhjeve), nga paraja, e paket dhe qe kushtezon organizimin e konkurseve siperfaqesore pa hapesire per ta perseritur ate nese punimet e paraqitura nuk te pelqejne, plus qe eshte vendosur nje lloj klanizmi; perzgjidhen gjithmone te njejtat firma. Probleme tranzicioni.

  5. Self,
    Libeskind nuk ka si te kete ardhur ne Tirane per shkak te qenies se saj interesante nga pikepamja arkitektonike, sepse po te ishte keshtu nuk do kishte nguruar te hidhte qofte edhe nje vize per Tiranen. Per mendimin tim ai eshte siell si nje mashtrues ordiner, dhe gjithe kjo histori nuk ka te bej fare me arkitekturen dhe urbanistiken.
    Personalisht kam rezerva shume te medha per keto te ashtequajtur yje te arkitektures. Kane qene idhuj edhe per mua deri ne momentin qe i takon dhe punon per ta, por akoma me shume kur fillon edhe e kupton se mbi c’baza e ngrene punen e tyre. Nuk e di ne te ka rene rasti te shikosh, pershembull, fotot e Rem Khoolhaas qe qendron ne rresht te pare ne Kongresin e Partise Komuniste Kineze, duke pershendetur si nje delegat ordiner kryesine ne tribune. Ndoshta jo, sepse i leshojne ne rrethe te ngushta dhe vetem per t’u tallur me palacolleqet qe bejne vet. Por kjo lloj sielljeje i ka sielle atij nje nga punet ndoshta me te medhaja sot ne bote, CCTV. Keta lloj, Self, jane shume te ndergjegjshem ne gjerat qe bejne, dhe nuk jane aq naive.
    Sa per Ramen, e kam degjuar edhe me pare kete arsyetimin qe e paska futur Tiranen ne harte dhe i ka bere publicitet, dhe me duhet t’a pranoj sepse eshte dicka qe e kam degjuar nga te huaj, dhe jo nga shqiptare. Kur dikush nga Berlage Institute ishte duke prezantuar ne New York pune te shkolles, prezantuan edhe punen e tyre te bere ne Tirane, dhe prezantuesi lavderoi shume edhe Ramen. Une sigurisht qe bera komentin e radhes. Kur mbaroi prezantimi njeri nga prezantuesit, i cili kishte punuar ne Shqiperi per projektin me Ramen, me afrohet dhe midis te tjerash me thote pikerisht ate qe thua ti, pra te miren qe i ka bere Rama Tiranes duke i dhene publicitet, por ne te njejten kohe me thote gjithashtu se duke punuar per njefare kohe me te kishte kuptuar se Rama qartesisht nuk kishte asnje interes per Tiranen. Une sigurisht nuk kisha nevoje qe kete te ma konfirmonte nje i huaj, por ta sjelle ketu si shembullin me flagrant te kesaj semundje. Nese keta, qofte Rama, qofte Libeskind, nuk kane asnje interes per kete qytet perse i bejne ato qe bejne? Sigurisht, mendoj une, qe te shohin veten dhe projektet e tyre neper revistat e shtrenjta te arkitektures, dhe per te fituar ate status, qe per shume naive eshte me shume se i merituar. Dhe faji per injorimin qe ata na bejne ne, gjindjes se thjeshte, nuk ka se si te jete i tyri, por vecse i joni qe nuk jemi te denje per vemendjen e tyre.

  6. Self, pyetjet i kisha retorike dhe nenkuptoja pak a shume dhe pergjigjen tende. Nejse, po perfitoj nga shtjellimi yt per ta cuar me tej diskutimin se nuk jam plotesisht dakort me ty. Nese zhvillimi arkitektonik, historia dhe orientimi i ardhshem i Tiranes i terheq keta arkitekte atehere llogjika ta do qe Libeskind te prezantohej ne Tirane me nje projekt vizionar e jo me nje pacavure te te vjeter. Te ishte e vertete ajo qe thua Tirana do ti kishte terhequr keto arkitekte edhe pa nderhyrjet famemadhe te Rames. Eshte Tirana pa eshte Edi Rama, apo Rama dhe pastaj Tirana? Nuk bindem kollaj se Tirana eshte vertete aq unike sepse unikaliteti tashme eshte fshire ose rron artificialisht per te ushquer pikerisht ate ekzotizmin qe i terheq keta te huaj.

    Tirana eshte shume challenging per nje arkitekt, eshte nje vend qe hap perspektiva te reja, te ben te mendosh zgjidhje te reja, te shohesh zgjidhje te tjera, materiale te tjera.— self, ky eshte nje iluzion qe tek tuk ka dhene rezultate te kenaqshme por ne pergjithesi eshte nje perralle nga e kaluara . Kam pershtypjen se ne vende si Shqiperia qe jane ne zhvillim, arkitektet ushtrojne e imponojne nje vizion vetjak qe ka pak te bej me vendin. Huazojne ca elemente lokale si “frymezim” por me teper per te perligjur projektin. Me vine ndermend shembuj te pafund nga kolonializmi britanik dhe francez ku aplikohej me te njejtin rigoritet mendimi yt (nuk e kam zakon te permend emra lart e poshte por kush ka interes le te lexoj Tom Metcalf dhe Gwendolyn Wright.) Lokalizmat jane thjesht nje artistic license! Ne ate kohe, Algjeria u jepte mundesine arkitekteve te eksperimentojne, gje qe ne France nuk ta falnin kollaj. Sot, nese ka zgjidhje te reja e inovacione ajo burojne nga mania e madhe e ketyre vendeve ( qe shpesh kthejne koken menjane) per te perparuar ne garen kapitaliste. Inovacione ka patur ne shumellojshmerine e materialeve shtyre nga ndiejshmeria ecologjike, dhe presioni ekonomik dhe padyshim vendet ne zhvillim jane nje laborator per te eksperimentuar por nuk duhet harruar se keto projekte ndermerren nga shtete qe jane nje nje faze me te avancuar se Shqiperia. Nese do kete inovacione dhe eksperimente ne Shqiperi duhet te vine nga brenda sic po ndodh ne shume vende te tjera. Innovation and experimentation doesn’t have to be in a large scale necessarily.

    PS. Ma gjen pak ate titullin e atij librit ku eshte perfshire Edi se me hyn ne pune.

  7. ” Nese zhvillimi arkitektonik, historia dhe orientimi i ardhshem i Tiranes i terheq keta arkitekte atehere llogjika ta do qe Libeskind te prezantohej ne Tirane me nje projekt vizionar e jo me nje pacavure te te vjeter.”

    Parrulle, eshte shija jote, e ujkut dhe bile edhe e imja, qe ai projekt skishte asgje per te folur per te edhe pse ai ishte projekti qe u perzgjodh nga lozhas. Per ca njerez te tjere, ai ishte vizioner. Ashtu sic eshte edhe yll Libeskind per shume arkitekte, por jo per mua, sepse nuk me pelqen fare arkitektura e tij (but so what!). Por, une i gjykoj gjerat pak ndryshe: kjo ishte zgjidhja qe ai mendoi si me te miren – gje qe nuk nenkupton fare se ishte edhe keshtu: ishte nje zgjidhje midis shume zgjidhjeve. Ishte lazy apo jo, e kishte me qellim apo me gjalp? – keto jane pyetje qe kerkojne pergjigje te cilat merren ne nje kontakt te afert me Liebeskind dhe zyren e tij. Une nuk i kam keto kontakte.

    “Te ishte e vertete ajo qe thua Tirana do ti kishte terhequr keto arkitekte edhe pa nderhyrjet famemadhe te Rames.”

    Ne keta famemedhenjete i njohim kur arrijne ne media. Sa famemedhenj kane ardhur aty, pa i kapur media eshte nje ceshtje tjeter. Dhe kjo „e madhja fame“ eshte e diskutueshme, sepse fituesit e disa prej projekteve ne Tirane nuk kane piken e fames, bile jane krijuar dhe rrojne me projektet e Tiranes (gje qe s’do te thote automatikisht qe ata jane te keqinj, ose me te keqinj dhe e kunderta). Une njoh arkitekte qe kane vajtur ne Tirane pa e njohur Ramen. Njoh arkitekte qe e njohin Tiranen qe ne 1990, kur Rama nuk i ishte futur akoma politikes. Njoh arkitekte qe kane vajtur ne Tirane dhe kane trokitur spontanisht tek zyra e urbanistikes dhe kane kerkuar te dine me shume per projektet. And by the way, aty punon nje arkitekte shume e pergatitur, qe eshte vertet kuriozitet.

    “Eshte Tirana pa eshte Edi Rama, apo Rama dhe pastaj Tirana?”

    PA, gjerat zhvillohen me nje logjike tjeter nga kjo e parrulles se me siperme. Fakti eshte qe per nje arkitekt qe jeton ne Zurich, kur lexon nje kritike ne gazeten e punes per Tiranen, urbanistiken dhe arkitekturen e saj, i nxitet kurioziteti. Nuk ka gje me njerezore se sa kurioziteti, dhe nuk ka reaksion me njerezor se sa te ndjekesh kuriozitetin nga mbrapa. Edhe mua me nxitet kurioziteti ne punen time nga nje artikull, bile nganjehere nga nje rresht i vetem, dhe shkoj pyes me shume dhe me direkt ne vendin per te cilin behet fjale. Tani, ti po me ben shume kurioze (pervecse po me cudit): Si punon ti? Ku e merr informacionin? Si e ke raportin me informacionin? Si mund te jesh arkitekt pa patur kuriozitetin, interesin per ate qe eshte ndertuar nga dikush tjeter? Nga nje kulture tjeter?

    “Nuk bindem kollaj se Tirana eshte vertete aq unike sepse unikaliteti tashme eshte fshire ose rron artificialisht per te ushquer pikerisht ate ekzotizmin qe i terheq keta te huaj.”

    Parrulle, une nuk mund te argumentoj kunder bindjeve te tua. Por, a mund te ma sqarosh se cfare kerkon te thuash se unikaliteti eshte fshire ose rron artificialisht per te ushqyer ekzotizmin e te huajit?

    Nuk te marr vesh tamam: kush ekzotik i huaji apo Tirana? Mund te jene te dy, varet se nga e sheh, do thoja une. Une nuk dua te diksutoj ekzoten ketu por unikalitetin e Tiranes: Unikalitetin e Tiranes e ke mu ne qender te tiranes, ne nje perimeter prej sa km bejne? nga busti deri universititeti dhe treni nga ana tjeter. Ke aty material per te bere nje teme doktorate. Ke gjithe historine aty, gjithe shtresat e saj. Unikaliteti i Tiranes, qendron edhe aty, se ti ja ndjen zhvillimin, ndryshimin (mire apo keq) cdo vit. Jane marramendase ritmet e Tiranes: eshte nje qytet qe po ndryshon rrenjesisht brenda nje jete. Sa qytete ne kete planet njeh ti qe rriten me keto ritme? Une njoh nje ne Kine, qe po ndertohet teresisht i ri: jo nga njerezit qe e popullojne ate, se nuk jeton akoma njeri, por nga arkitektet; ne fillim ishte projekti.

    Tirana, rritet artificialisht, thua ti. Mbase. Mua me duket se Tirana po rritet sipas nje llogjike qe eshte perseritur x here ne historine e njerezimit. Ketu e kam fjalen per dyndjen e popullates dhe ndertimet pa fre si rezultat i nevojes, por edhe i pamundesise burokratike per ta drejtuar e kontrolluar ate. Ne kete kendveshtrim nuk me duket artificiale. Artificiale dhe jo llogjike me duket nderrmarja e Edit, per te investuar aty ku per momentin nuk ka nevoje, ose aty ku pak a shume zgjidhjet arrijne ta mbajne jeten. Si, psh, qendra e Tiranes, qe ka qendruar statike, gati e paprekur gjate tranzicionit.

    “self, ky eshte nje iluzion qe tek tuk ka dhene rezultate te kenaqshme por ne pergjithesi eshte nje perralle nga e kaluara.”

    Cilat kane qene rezultatet e kenaqshem, sepse une nuk di gje. Dyshoj, se po flasim per gjera te ndryshme. Une nuk po flas per arkitekte qe kane ardhur si pasoje e kuriozitetit dhe kane ndertuar edhe nje gje te mire. Kjo eshte teper iluzive, sepse bashkia ka nje monopol interesash ne ndertim, ka nje klientele te perzgjedhur (dhe per me teper qe arkitekti ne Tirane nuk eshte 100% i lire ne krijimtarine e tij, sepse kryetari i nderuar imponon idete e tij direkt ne projekt) dhe ti nuk mund keshtu te shkosh e t’i thuash, hej kisha deshire te ndertoja. Bile, as nuk mund te thuash, a te marr pjese ne konkurs, sepse konkurset jane te mbyllura para se ta hapen. Mbase edhe funksionon, nuk e di. Por, nese dini ju, me njoftoni se mbase me thyen edhe mua paragjykimet. Nje gje funksionon pa problem (ne se arrini te kaperceni bulldogun qe ruan deren e bashkise): te shkoni ne zyren e urbanistikes dhe arkitektures dhe te kerkoni te informoheni per Tiranen dhe projektet. Ja vlen!

    PA, kur flisja per ate qe arkitektet e huaj qe vijne te shohin eksperiencen shqiptare, e kisha fjalen per kuriozitetin qe eshte norme pune ne arkitekture. Ketej nga keto ane eshte praktike normale qe te shkosh dhe te shosh punen e tjetrit, te shohesh zgjidhjet e ndryshme, mundesite teknologjike; kjo nuk ka te beje fare me kopjimin (pa e perjashtuar ate si fenomen), ka te beje me zhvillimin profesional. Nuk dua ta besoj qe ne Amerike kjo nuk aplikohet. Apo?

    Titullin i librit eshte „Tirana in Farbe“, eshte ne gjermanisht e shoqeruar me nje interviste shume pop te Edi Rames dhe nese nuk e gjen online kur jep kete titull, e gjen me hollesirat perkatese tek blogu im. Une e kam porositur online, me njofto ne se mund te te ndihmoj.

    Ujk,

    Per Ramen: Une e kisha perdorur fjalen interesante ne menyre inflacionare. Mendova se do ta kishe kapur.😀

    „Libeskind nuk ka si te kete ardhur ne Tirane per shkak te qenies se saj interesante nga pikepamja arkitektonike, sepse po te ishte keshtu nuk do kishte nguruar te hidhte qofte edhe nje vize per Tiranen. Per mendimin tim ai eshte siell si nje mashtrues ordiner, dhe gjithe kjo histori nuk ka te bej fare me arkitekturen dhe urbanistiken.“

    Une nuk di te them ne se ai eshte mashtrues ordiner, ujk. Sepse njerezit duhet t’i njohesh mire per te thene gjera te tilla. Por, keshtu nga largesia shprehja me cinike qe mund t’i dedikoj ketij rasti eshte: eshte edhe ceshtje biznesi. Mund te jete fare keshtu si thua ti, por mashtruesi me i madh ketu eshte Edi Rama! Sepse eshte ai qe (jam kurioze tedi kush e ka bere ndermjetesimin) ja ka ofruar rolin ne kete pjese tragjikomike.

    „Nese keta, qofte Rama, qofte Libeskind, nuk kane asnje interes per kete qytet perse i bejne ato qe bejne? „

    Nuk e besoj qe Edi nuk ka interes per Tiranen. Kete vertet nuk e besoj. Ndoshta i ka rene interesi tani qe eshte bere drejtuesi i PS, dhe nuk e gjen kurre ne bashki. Une do thoja qe kur Edi e nisi kete historine e (reshaping) arkitektures e beri me deshiren me te mire per te ndryshuar dicka. Une e besoj kete. Por, menyra se si e beri e po e ben eshte tejet diktatoriale.

    Koolhaas thua ti ben palacolleqe, mbase, per ty dhe mua: po ai per vete ndoshta e ka pasur te sinqerte ate pozen. Ta kam fjalen, fakti qe dikush eshte arkitetk i mire, artist i mire, shkencetar i mire, shkrimtar i mire, nuk nenkupton automatikisht qe keta jane edhe njerez me taban nen kembe. Perse shkon tek Koolhaas, shiko Le Corbusier. Pastaj, mua me duket se ato pyetjet madhore: a duhet te ndertoje nje arkitekt per pushtetin, per nje sistem komunist, per nje diktature?, nuk jane zgjidhur akoma dhe ngelen akoma kontraverse. Pyetjen e pare jua drejtonin zviceraneve qe do zgjerojne kryeministrine shqiptare (dhe keta nuk jane te vetmit, Le corbusier e ka bere gjithashtu kete krim). Pikerisht, tani qe ne flasim, jane duke perfunduar ndertimet e Herzog & deMeuron ne Kine, „Cerdhja e zogut“. C’i thua kesaj? Dhe keta thjesht udheheqin listen e arkitekteve qe ndertojne atje tani.

  8. PA & Ujk, po ju sjell postin tim mbi librin. Dhe “shijoni” fragmentin me komentet e Edi Rames😀

    Tirana dhe ngjyrat. Tirana dhe Edi Rama. Tirama! Nje teme qe eshte perfolur e diskutuar si asnje teme tjeter. Nga shqiptare dhe te huaj. Nuk ka gazete te rendesishme qe te mos kete shkruar per te, ne cdo gjuhe, gati ne cdo vend te botes. Nga New York Times tek Tages Anzeiger. Nje kerkim i shpejte ne Google mbi temen Tirana & Edi Rama te nxjerr te pakten 100 000 lidhje.
    Ja tani edhe nje liber kushtuar Tiranes dhe Edi Rames. Eshte ne gjermanisht, krijuar nga shtepia botuese Velvet, e specializuar ne art dhe arkitekture, me vendqendrim ne Luzerne, Zvicer. Libri daton vitin 2003. Eshte nje liber estetik, i shoqeruar me nje interviste te Edi Rames. Pamjet e Tiranes dhe komentet e Edi Rames jane nje kombinim i jashtezakonshem, qe reflektojne ne menyre te persosur kontradiktat e Shqiperise, konfuzionin dhe tranzicionin e momentit. Per ata qe nuk dine te lexojne ne gjermanisht, ja disa fragmente nga intervista.

    Une jam artisti me i mire ndermjet kryebashkiakeve dhe Kryebashkiaku me i mire ndermjet artisteve.

    Politika eshte per mua si nje penel, me te cilin une mund te realizoj projektet e mia.

    Nuk eshte shume e qarte se ku mbaron politika dhe ku fillon teatri absurd. I gjithe ky sistem eshte nje kombinim midis cmendurise, politikes, artit, mediokritetit, ankimeve dhe korrupsionit.

    Ne qoftese do me pyesnit cili eshte problemi me i madh, atehere do ju thoja qe problemi me i madh eshte te ruaj mend e te mos cmendem ne kete post.

    Tirana ishte si nje grua e bukur, shume e semure, e shtrire ne krevat dhe e bindur qe vdekja eshte e vetmja zgjidhje. Dhe papritur, ajo ngrihet luftarake dhe lufton per jeten pa menduar fare vdekjen. Ajo ka bere makiazh dhe ka zbuluar veteveten.

    http://selfmaderadio.blogspot.com/2006/08/tirana-in-farbe.html

  9. Self, qe ta vazhdoj diskutimin tek moraliteti. Sic thashe keta jane te ndergjegjshem qe veprimet e tyre nuk mbajne uje moralisht, sa c’jane te ndergjegjshe se qe te mbijetojne duhet te sillen si biznesmen dhe jo si arkitekte. Per rastin e Rem Koolhaas, kam qene ne leksion kur e ka treguar vete fotografine bere me 1999 ne Kongres te PKK. Sigurisht justifikimi ishte se ne ate kohe besonte ne idete e Fukuyamas, dhe pas 9/11 gjerat na paskan ndryshuar, pra edhe perceptimi moral, kurse revoltimit te studenteve kineze ne salle thjesht nuk donte t’i pergjigjej. Problemet e pushtetit me arkitekturen, sic thua edhe ti, kane ekzistuar. Le Corbusier ka qene shume i ndergjegjshem ne ate qe bente. Ndryshe nga avantgarda e Bauhaus-it, ai nuk kishte pikepamje te majta, megjithese punoi edhe per sovjetet nen ndikimn e tyre, por ishte i djathte, Fordist, dhe besonte ne prodhimin ne mase dhe ne kapitalizem. Idete e tij te prodhimit ne mase dhe te modulimit thjeshte u perputhen me idete e banesave sociale te te majteve te Bauhausit. Kjo shpjegon edhe shume qendrime politike te tij, kur punonte deri edhe per kolaboracionistet ndersa bashkepunetori i tij me ingushte, Pierre Jeanneret, iu bashkua rezistences. Pra desha te ilustroja se do ishte e pamundur per ata te kishin ate ndikim ne arkitekture pa qendrime te tilla ideologjike.
    Per t’iu kthyer perceptimit te moralitetit, keshtu sic e perceptojne yjet e sotem te arkitektures, pra biznesi dhe arkitektura si dy gjera te ndryshme, apo akoma ma keq biznesi ne fillim dhe kush e can koken per arkitekturen, do ishte , mendoj une, i pranueshem ne shoqerite demokratike dhe te zhvilluara, ku vete problemet e pushtetit dhe planifikimit jane te zgjidhura ne menyre demokratike. Por ndryshon puna ne vende te tilla si Shqiperia, Kina apo gjithe vendet e botes se trete qe po perjetojne transformime urbane qe e bejne edhe Tiranen te duket nje shaka. Ne keto vende probemet urbane jane ne thelb probleme te moralit, te demokracise dhe ligjit. Pra problemi i Tiranes, nuk eshte zgjidhja vizionare e munguar, por eshte fakti qe askush nuk e can koken per vizione nga ata qe supozohet se duhet ta bejne kete. MVRDV, per shembull, mund te jene shume te mire per ne Hollande ku problemet e periferise dhe transportit mund te zgjidhen edhe me teleferike, por jo ne Tirane ku periferia ka se pari probleme me ligjin dhe demokracine, dhe gjithe Tirana vuan nga probleme te temerrshme me transportin urban dhe te automjeteve ne sensin me banal te tij. Une mund te bie dakort me ty qe faji eshte i Rames, por si profesionist une jam i bindur se edhe keto “yjet” jane po aq te papergjegjshem.
    E megjithate, “The Bird’s Nest” apo CCTV i pershtaten njefaresoj zhvillimit ekonomik te Kines, vendit qe mban pjesen me te madhe te borxhit te US, apo Dubait kur nje fuci nafte shkon 130-140$, po une nuk e di se ku e kane vendin keto studiot e famshme ne ekonomine “gerdecare” shqiptare!
    P.S. po qe se e perkthen ate intervisten e Herzog & De Meuron je e lutur ta postosh ketu si nje teme me vete. Faleminderit!

  10. Ujk,

    gati nuk te shkruajta nje koment te gjate replike te komentit tend te fundit. Por, nuk po e bej, sepse dua te bej nje gje tjeter. Nuk te premtoj per intervisten e Jaques Herzog, sepse nuk po e gjej, ka shume mundesi qe ta kem ricikluar. Por, do mundohem te perkthej nje interviste akoma me iluminuese, nje nder me te mirat qe une kam lexuar, dhe qe lidhet shume me problemet e Tiranes: nje interviste te Vittorio Magnago Lampugnani, profesor i teorise se ndertimit te qyteteve. Eshte pak i gjate dhe do me marri pak kohe, sepse une shume terma nuk i di ne shqip. Por do mundohem ta sjell sa me shpejt te jete e mundur. faleminderit edhe ty.

  11. Self, tani sa e pashe postimin tend te “June 11, 2008 at 12:32 pm”. Ishte bllokuar diku dhe s’e kisha ven re. Te kerkoj falje!
    Sa per ato qe thote Edi Rama, siell ne postim tend, une thjeshte do pyesja; nese ai i beson edhe vete ato qe thote?
    Eshte veshtire per mendimin tim mos te dallosh populizmin ne theniet klishe te Edi Rames, qe hidhen larte e poshte per te ngacmuar imagjinaten e turmave, sikurse eshte e veshtire te mos dallosh gjithashtu permbajtjen boshe te gjithe ketij publiciteti.
    Pikerisht per kete boshesi e kam pasur shume te veshtire te bej ndonje koment rreth projektit te Edi Rames me ngjyrat. Diku ne nje artikull, ne mos gabohem Sheshet e Tiranes, jam perpjekur te bej nje lidhje shkarazi te ketij projekti me agjitropin sovjetik te perfaqsuar nga artiste te tille si Maiakovski, por te them te drejten i bej shume nder, sepse Rama si nga metoda edhe nga permbajtja nuk ka as 1 te 1000-en e idealeve dhe talentit te shfaqur nga Maiakovski. Kurse agjitropi, i shkeputur nga individi artist, eshte provuar kaq here ne histori te kete qene nje katastrofe qe i hap rrugen papergjegjshmerise politike. Per mua adhuruesit e metodave boshe te Rames, nuk kane asnje ndryshim nga adhuruesit e metodave populiste te Berishes, dhe gjithe sojit te atyre qe perpiqen te manipulojne turmat, me ndryshimin e vetem, shkalles se snobizmit dhe arrogances.

  12. Ujk,

    nuk jemi larg njeri-tjetrit ne kete opinion. Meqe jemi tek kjo teme, tek peshku ka nje artikull te Lubonjes per ndertimet ne Tirane. Gjithmone kam pyetur veten se pse Lubonja eshte i vetmi (bashke me Lorjanin) qe flet per keto probleme; perse nuk flasin arkitektet? Nje shpjegim e jep Lubonja ne kete artikull …

  13. Pyetjes se pse vijnë arkitektët e huaj sot në Tiranë SMR i përgjigjet:

    Sepse Tirana eshte shume interesante nga pikepamja e zhvillimit arkitektonik. Kombinimi i ndikimeve italiane, ruse dhe ideologjise komuniste ne arkitekturen e Tiranes jane nje kombinim i cuditshem, por ne te njejten kohe shume interesant, nuk e gjen askund tjeter.

    SMR, kam disa lajme të këqia për ty. Arkitektët e huaj sot në Tiranë vijnë sepse e kanë parë që administratorëve të atjeshëm nuk u bëhet fare vonë për fatet e qytetit dhe të banorëve të tij; vijnë për t’u ushqyer me jashtëqitjet e ambicjeve të politikanëve shqiptare.

    Shembulli i këtij sharlatani Libeskind, i cili paska marrë 15,000 euro për të paraqitur kopjen e një zhgarravine që ka paraqitur në Messina (of all places, for God’s sake!), tregon se këta që vijnë në Tiranë nuk vijnë si arkitektë, por si rrëmihës të plehrave, ose plaçkitës të zonave të dëmtuara nga katastrofa natyrore.

    Më vjen keq ta them, por këta majmunë do të vazhdojnë të na gjuajnë e të na llangosin me ekskrementet e tyre sa kohë që ne të habitemi me faktin se ‘Tirana është shumë interesante nga pikëpamja e zhvillimit arkitektonik’ dhe se ‘kombinimi i ndikimeve italiane, ruse dhe ideologjisë komuniste në arkitekturën e Tiranës janë një kombinim i çuditshëm por në të njëjtën kohë shumë interesant’, siç thua.

  14. SMR, mundet që qëndrimi yt në këtë rast është shumë më i nuancuar se ç’duket në vështrim të parë; por unë të citova saktë, as të shtova as të shkurtova gjë, dhe mendimi që ke shprehur në atë paragraf më duket se nuk lë shteg për ekuivoke. Nga ana tjetër, unë vetëm sa e përdora opinionin tënd si platformë për të shprehur opinionin tim në lidhje me këtë çështje; por gjithnjë duke pasur parasysh se çfarë diskutojmë këtu janë projektet për qendrën e Tiranës, jo opinionet që kanë për këto projekte ose arkitektët përkatës disa amatorë çfarëdo, si Xha Xhai, ose SMR. E kam fjalën që opinioni yt mund të ketë ndryshuar për këtë çështje, ose mund të ketë qenë shumë i nuancuar që në krye, por kjo është krejtësisht pa rëndësi për temën e diskutimit.

  15. Xha Xha, debatet rreth ketyre ceshtjeve kam pershtypjen se nuk mund te kufizohen ne rrethe profesionistesh, pavaresisht se edhe ne keto rrethe nuk eshte se ekziston nje debat i tille. Perpara se te hapej ky blog, gjithe eksperienca ime ka qene me shume nje monolog i gjate ne publik, perndryshe, ne biseda private te gjithe arkitektet ne Shqiperi shqyhen se ankuari. Opinioni i shprehur nga Self, megjithese i nuancuar, ndoshta pikerisht per kete eshte i vlefshem, per te mundesuar qe disa gjera si te thuash te mund t’u vihen pikat mbi “i”, ku mendimi i profesionistit nuk eshte absolut, perkundrazi evoluon si pasoj e kesaj diference sikurse evoluon edhe mendimi jo profesionist.
    Nese ketu flitet per procese demokratike te planifikimit i rendesishem eshte mendimi i atyre qe shqetesohen per urbanistiken dhe qytetin jashte interesit professional, rreth interesave kulturore dhe qytetare. Profesionistet nuk kane per ta shpetuar qytetin, dhe aq me pak Libeskindi.

  16. Xhaxha,

    ka disa nivele ky diskutim. Ja tre prej tyre:

    1. qe Tirana paraqet nje kombinim unik te influencave qe zor se gjenden ne te njejtin vend, ne nje qytet tjeter. Duke qene i tille, plus faktin qe ka qene nje leter e bardhe, Tirana terheq arkitekte te huaj. (Ketu fjala terheq nuk eshte e barabarte me nderton)

    2. Bashkia e Tiranes organizon konkurse nderkombetare ku fton arkitekte te huaj.

    3. Liebeskind vjen apo e sjellin apo e ftojne ne nje konkurs te tille, ku i japin 15000 euro.

    Liebeskind eshte sharlatan thua ti, por edhe Lorjani. Mundet. Por, mundet qe edhe jo. Ai eshte arkitekt! Me fame apo jo, ai eshte arkitekt. Nje arkitekt rron nga projektet qe fiton, apo qe i organizon ne tratativa te ndryshme (Loriani e ka shpjeguar ne nje post parardhes me gjere). Projektet zakonisht paraqiten neper konkurse, ku paraprakisht jane caktuar kriteret qe duhet te plotesoje projekti: teknike, financiare e me radhe. Ka konkurse qe jane te hapura dhe nuk paguhesh per pjesemarrjen; nese e fiton atehere fillon ndertimin e pojektit (nese nuk te duhet te kalosh ne referendum popullor). Ka konkurse qe jane gjysem te hapura: ketu ftohen arkitektet, disa, nje dore, nga ai qe organizon konkursin, qe eshte ne shumicen e rasteve ai qe e do projektin dhe paguan per te. Keto lloj konkursesh mund te jene perkundrejt pageses apo jo.

    Tani, shumica e arkitekteve te perfshire ne konkurset nderkombetare te Tiranes (ne mos te gjithe) jane ftuar dhe kane pasur ne shumicen e rasteve nje kontakt shqiptar. Te gjithe kane marre shperblim!!! Sepse, kjo ka qene nje menyre per ta bere Shqiperine atraktive (E kam fjalen nje menyre qe konkursi te ngelej nderkombetar). Tani, sa te ndershem jane keta arkitekte eshte teresisht ceshtje tjeter qe lidhet separi me etiken e arkitekteve te ftuar.

    Fakti qe ata marrin pjese ne nje konkurs te tille ne Shqiperi mund te lidhet me faktin qe Shqiperia eshte nje vend i panjohur dhe si e tille, i ve ata perballe nje sprove qe nuk e kane perjetuar me pare. Ndoshta vijne, sepse nje firme arkitekture, me fame apo jo, ka si qellim te ndertoje, prandaj ekziston dhe eshte praktike fare normale qe te ndertosh ne nje vend tjeter dhe si e tille ata (qe kane ardhur ne Shqiperi) nuk e kane pare Shqiperine me ndryshe se ckane pare te themi Berlinin (ne rastin e Libeskind).

    Ka firma qe i kane financat shume mire, por eshte fakt qe shumica e byrove te arkitektures rrojne me leket e projekteve qe fitojne. Keshtu, qe nje arkitektur büro qe ftohet ne nje konkurs dhe paguhet zakonisht thote po, sepse 15000 euro jane pagat e 5 arkitekteve per nje muaj. Per sa kohe qe nuk kane arsye te thone jo: eshte thjesht nje projekt tjeter!

    Liebeskin – Eshte sharlatan? Une nuk e di.

    Ajo qe une di, eshte qe Liebeskind dhe gjithe shpura e arkitekteve te cilet i mediatizon Rama, jane nje thermize e vogel e arkitekteve te huaj qe vizitojne Tiranen sepse jane te interesuar. Ka midis tyre, arkitekte shume te njohur. Ashtu sic ka studente arkitekture.

    Xhaxha, ti thua:

    “Më vjen keq ta them, por këta majmunë do të vazhdojnë të na gjuajnë e të na llangosin me ekskrementet e tyre sa kohë që ne të habitemi me faktin se ‘Tirana është shumë interesante nga pikëpamja e zhvillimit arkitektonik’ dhe se ‘kombinimi i ndikimeve italiane, ruse dhe ideologjisë komuniste në arkitekturën e Tiranës janë një kombinim i çuditshëm por në të njëjtën kohë shumë interesant’, siç thua.”

    Se pari, Kur te sygjerova te me lexoje me kujdes, e kisha pikerisht per ate pjese ku kam shkruar qe askush nuk mund te ndertoje ne Tirane: as edhe majmuni vete. Ka nje monopol, qe kalon nga Edi Rama. Edhe perzgjedhja behet nga Edi Rama. Keshtu qe ne jemi eksperimenti i Edit, sepse eshte ky qe organizon konkurset dhe vendos parametrat e projekteve, duke filluar qe nga tema qe duhet t’i flasin e deri se sa kate ka.

    Se dyti, me duket jashtemase e ekzagjeruar perkufizimi i arkitekteve qe vijne apo jo ne Tirane si majmune. Pa perjashtuar faktin qe ka edhe te tille, per shumicen ardhja eshte e lidhur me challenge, me pasionin per kete profesion. Tirana nuk eshte platforma per te bere eksperiment; cdo thirrje per nje projekt, qofte ne Tirane qofte ne Peking, qofte ne NYC, qofte ne nje fshat te humbur te Zvicres, eshte thirrje per eksperimentin tjeter. Disa nga keto eksperimente kalojne pa rene ne sy dhe disa bejne histori. Eshte ne krenarine e nje arkitekti qe emri i tij te lidhet me projekte te mira, jo per hater te Edi Rames, por per komunitetin e arkitekteve.

    Se treti: Libeskind’ projekt u zgjodh nga spektatori si me i miri. Sigurisht, ketu mund te diskutojme a ishte me i miri, dhe ne cilin kontekst. Por, me duket se behet nej gabim shume i madh, kur supozohet se nje arkitekt me fame prodhon vetem vepra/projekte qe jnae te persosura. Lorjani eshte arkitekt vete, dhe ndoshta mund te ta sqaroje in persona, se cfare do te thote te kerkosh zgjidhjen me te mire per nje detaj, dhe pasi ta kesh gjetur pas shume ore pune, te zbulosh se nuk i kenaq te tjeret. Ajo qe po kerkoj te te shpjegoj eshte, qe nje zgjidhje qe nuk permbush pritjet tona mund te jete e tille jo sepse ai tjetri eshte majmun, jo se erdhi per 15000 euro, por se kaq mundi. Pradaj, une refuzoj ta quaj Liebeskind nje majmun apo sharlatan, sepse, nuk di, nuk e njoh, dhe nuk dua ta gjykoj ne baze te thashethemeve apo te frustrimit tim.

    Te me falesh, por une po ndal ketu. Ky diskutim ka shume nuanca, dhe per hir te ndershmerise ne nje diskutim, ato duhen thene!

  17. SMR, Libeskind është veç të tjerash edhe majmun i vetvetes – meqë ka vite që ndërton të njëjtën ndërtesë në të katër anët e botës, nga Hong Kongu në Toronto e nga Londra në Berlin duke shpërfillur egërsisht traditat dhe kulturat lokale, funksionet e arkitekturës dhe kontekstin urban ku i sharton çudirat e veta. Është flamurtar arrogant i rrymës më të shëmtuar të globalizmit. T’ia jetosh krijimet është si të duash të pish ujë me një gotë të thyer. Kësi artistësh duan ftuar të krijojnë vepra arkitektonike vetëm për videolojëra, ku gjithsesi dëmi nuk është permanent. Shpresoj, madje lutem, që t’i rrijë sa më larg Tiranës.

  18. Self,
    Nese Libeskind do kishte kopjuar projektin e dikujt tjeter, tani do ishte ne gjyq. Nderkohe, duke i bere copy-paste nje projekti te vet te shitur me pare dikujt tjeter, pa iu futur ne rrafshin moral te diskutimit, shtrohet pyetja: si do reagoje qyteti i Messines kur te marre vesh se Libeskindi ua shiti te njejtin objekt, per te cilin mendoj se ata kane te drejten e pronesise intelektuale perderisa jane te paret qe kene blere, nje qyteti tjeter? A do ta hedhin ata ne gjyq Libeskindin?
    Kurse per ta bere me te kuptueshme kete problem, per sa i intereson publikut shqiptar, le te supozojme ashtu sic thua ti, se Tirana eshte ne nje fare menyre e vecante, dhe gjithashtu te supozojme se Libeskind do e kishte fituar konkursin – duke lene menjane gjithe prapaskenat e shemtuara qe publiku s’ka per t’i mesuar ndonjehere. Atehere do kishim ne qender te Tiranes te njejtin objekt si ai diku ne Messina i cili do prekte se pari ate “vecantine” e Tiranes per te cilen jemi aq krenar. Nuk e di per ty, por une si qytetar do kisha pritur dicka qe i pershtatet qytetit tim, se ndryshe, nese do merrnim nje objekt cfaredo per t’a vendosur ne qender, s’me duket se do ishte nevoja per konkurs. Une mendoj se duhet kerkuar nga Bashkia e Tiranes, si organizatore e konkursit, qe se bashku me bashkine e Messines te hedhin ne gjyq Libeskindin per mashtrim, dhe atehere une e t’i nuk do kemi nevoje te zihemi nese Libeskind eshte mashtrues apo jo, sepse do e zgjidhte gjyqi. Kurse sa per zgjidhje urbanistike, une i kam shprehur mendimet e mia ne shume shkrime te ketij blogu, para dhe pas konkursit. Keto projekte nuk i kane shtuar asgje, perkundrazi, jane nje minus ne krahasim me projektin e planifikuar me 1989, Masterplanit te qytetit te Tiranes. Gjithashtu une jam i mendimit se arkitekti dhe urbanisti e kane per detyre t’i shpjegojne publikut, klientit te tyre te vertet, zgjidhjet qe ata ofrojne dhe eshte ne dore te publikut, per mire ose per keq, t’i marre keto vendime. E di qe per disa, perfshi ketu edhe Kryetarin tone te Bashkise, mendimi i publikut nuk ka ndonje vlere, dhe prandaj me sa duket kane vendosur t’i marrin vete vendimet per ta.

  19. Xhaxha,

    interesi im ne kete diskutim nuk eshte te gjej perkufizimin qe i pershtatet Liebeskind, dhe as te zgjidh ceshtjen nese Liebeskind eshte apo jo majmun.

    Nderkohe; Berlini eshte shume krenar per muzeun e cifuteve te ngritur nga Liebeskind, dhe nuk me rezulton qe ndonje qytet ku Liebeskind ka ndertuar te jete ankuar. Liebeskind nuk ja imponoi njeriu punet e veta, eshte pak e veshtire ta besh kete si arkitekt; ai ofroi nje zgjidhje qe u pranua ose jo. Perkunder asaj qe thua ti, puna e Liebeskind eshte teper e vleresuar ne komunitetin e arkitekteve. Dhe jo vetem atje. Sa per kontekstin qe Liebeskind nuk ka respektuar dhe qe te ka irrituar ty: Ai eshte dekonstruvist!

    Ujk, ti ke akuza direkte per Liebeskind. Por, une nuk jam specilaiste dhe refuzoj te hyj ne kete diksutim. Me duket, se ti kete diksutim nuk duhet ta besh ne blog, por me specialistet.

  20. Ujk,

    perse nuk e kontakton liebeskind dhe ja thua direkt atij?

    STUDIO DANIEL LIBESKIND

    2 Rector Street, 19th Floor
    New York, NY 10006

    T. +1 212 497 9100
    F. +1 212 285 2130

  21. SMR shkruan:

    interesi im ne kete diskutim nuk eshte te gjej perkufizimin qe i pershtatet Liebeskind, dhe as te zgjidh ceshtjen nese Liebeskind eshte apo jo majmun.

    SMR, unë me ty replikova, meqë ti me qortove pse e kisha quajtur Libeskind “majmun”. Libeskind është majmun, madje nga ata të vegjlit. Kjo që ka bërë me qendrën e Tiranës është ‘beyond the pale’, siç i thonë në anglishte.

    Nderkohe; Berlini eshte shume krenar per muzeun e cifuteve te ngritur nga Liebeskind, dhe nuk me rezulton qe ndonje qytet ku Liebeskind ka ndertuar te jete ankuar.

    E para Berlini nuk është njeri që të ketë ndjenja krenarie; mund të ketë njerëz në Berlin që u pëlqen muzeu, mund të ketë njerëz, njëlloj në Berlin, që u vjen për të vjellë kur e shohin ose kur futen atje, për shkak të zgjidhjeve arkitektonike (jo destinacionit, ruajna Zeus). Sa për qytetet e tjera, edhe mua nuk më rezulton që ti t’u kesh mbajtur pishën qytetarëve të atjeshëm, për t’ua marrë opinionet.

    Liebeskind nuk ja imponoi njeriu punet e veta, eshte pak e veshtire ta besh kete si arkitekt; ai ofroi nje zgjidhje qe u pranua ose jo.

    Ne këtë nuk e dimë. Ndoshta vetëm dimë që Libeskind u ftua në Tiranë si starchitect, ose si celebrity, ose si qenie tashmë e famshme ngaqë të gjithë e njohin (well known for its well-knownness). Ndoshta Edi Ramën “e ftuan” që ta ftonte. Siç të thashë, këtu ka shumë të panjohura. Ndoshta në Tiranë ka simpati të veçantë për rrënojat e tërmeteve që ndërton Libeskind, dhe deshën që ta kishin edhe një të tyrin në mes të sheshit – edhe pse do të mjaftonte t’i bënin një shpërthim të kontrolluar 15-katëshit, për ta realizuar Libeskindin autentik, me kosto të lirë, aq sa të vinin që nga Berlini për ta parë. Nuk e di. Roli i Edi Ramës në këtë mes mund të jetë kushtëzuar nga fakti që ai është piktor nga profesioni, dhe ndoshta e ka të vështirë të orientohet në dimensionin e tretë, ose të lexojë hapësirat. Paraja mund të ketë luajtur ndonjë rol gjithashtu…

    Perkunder asaj qe thua ti, puna e Liebeskind eshte teper e vleresuar ne komunitetin e arkitekteve. Dhe jo vetem atje. Sa per kontekstin qe Liebeskind nuk ka respektuar dhe qe te ka irrituar ty: Ai eshte dekonstruvist!

    SMR, e di edhe unë që Libeskind është dekonstruktivist. Po kujt i bëhet vonë se çfarë -izmi i përket Libeskind, përtej qarqeve të arkitektëve dhe të estetëve? Ndryshe nga arte të tjera, arkitektura ka edhe një aspekt funksional themelor, të cilin duhet ta përfillë, përndryshe shndërrohet në skulpturë, dhe pastaj na rroftë për dimër.
    Unë e kuptoj se ka njerëz që eksitohen nga gjithçka që u duket ‘cool’ – dukuri parazitare si Libeskind gjëllijnë pikërisht falë këtyre snobëve. Janë pikërisht këta që entuziazmohen me ndërtesa si kjo: http://www.citycomforts.com/spiral.jpg. Natyrisht, do të më thuash që ‘Libeskind është dekonstruktivist’ – por ç’faj ka Londra xhanëm? Do të më thuash edhe që e pëlqejnë njerëzit dhe që turistët japonezë shkojnë atje për ta fotografuar; po njerëzit grumbullohen edhe kur i bie ndonjërit epilepsia në mes të rrugës.

  22. Self thote:

    Ujk,

    perse nuk e kontakton liebeskind dhe ja thua direkt atij?

    Self,
    Une nuk merrem me sharlataner! Vetem i denoncoj ata sic denoncohet cdo e keqe publike. Me duket se e ke keqkuptuar rolin e ketij blogu!

  23. Xhaxha,

    me duket se i vetmi qellim per te cilin je futur ne kete diskutim eshte te me provosh mua, apo nejrezve si une qe mednojne ndryshe prej teje, se jam e ceket, amatore, naive, e paafte per te diskutuar me ty apo me kerkend tjeter, apo edhe per te me korrigjuar gjuhen. Nuk me intereson.

    Ujk,

    ka shume mundesi qe e kam keqkuptuar rolin e ketij blogu.

  24. SMR, unë u futa në këtë diskutim sepse më pëlqen blogu i Ujkut të Zi dhe temat që trajtohen aty, dhe veçanërisht më ngacmon tema e artistëve dhe personaliteteve të huaja që ushqehen me kërma, ose që plaçkitin territoret e dëmtuara të kulturës shqiptare. Qëlloi që në këtë temë të kishim pikëpamje të kundërta, por prania jote në komentet këtu është aksidentale, po aq sa edhe imja. Prandaj nuk e kuptoj pse krejt papritur fillove të luash rolin e viktimës së fjalëve të mia, sepse nuk e kuptoj as pse duhet të identifikohesh kaq shumë me Libeskind, veprimet e të cilit unë kritikova. Unë e kam të qartë se ti si qytetare nuk mban përgjegjësi të drejtpëdrejtë ndaj palaçollëqeve që bëhen me arkitekturën dhe urbanistikën në Tiranë, prandaj nuk kam asnjë arsye të merrem me qëndrimet dhe opinionet e tua, përveçse për t’i përdorur si ‘spond’, ose si pretekst për ta çuar diskutimin më tej. Meqenëse kur futem të diskutoj në një blog nuk kam kurrë për synim të tërheq vëmendjen ndaj vetes, e kam shumë të vështirë të kuptoj kur ndonjë tjetër e bën këtë – dhe këtu e kam fjalën pikërisht për ty. Ti the disa gjëra këtu, të cilat unë supozoj se i beson dhe je në gjendje t’i mbështetësh me argumente; unë thashë disa gjëra të tjera, të cilat edhe kujtoj se i kam mbështetur me argumente duke përfshirë edhe materiale vizuale; pse unë diskutimin e mora shumë seriozisht dhe ma merr mendja se këtë meritë së paku do të ma njohësh. Ujk i Zi, mund ta fshish pa problem këtë replikë timen të fundit, sepse e kam të qartë që nuk lidhet shumë me temën.

  25. Do te doja te ofroja nje shpjegim alternativ per arsyen e mundshme qe Liebeskind ka pranuar ftesen e paguar per konkurs. Nje nga komentuesit vuri ne dukje faktin qe Liebeskind vizitoi Shqiperine se bashku me te shoqen ne kuader te ketij konkursi. Arsyeja qe une dua te ofroj vjen si analogji nga fusha akademike. Universitetet e kane praktike te perhershme te ftojne profesore te rinj apo te vjeter qe te japin “invited lectures”. Ketyre profesoreve nuk u kerkohet specifikisht qe ata te pergatisin nje leksion origjinal qe te mos jete dhene kurre. Qellimi i vizites eshte mbi te gjitha: networking. Universiteti eshte i interesuar qe te bashkepunoje me kete profesor (mundesisht dhe ta marre ne pune) dhe kjo vizite e paguar i jep mundesine te dyja paleve te njihen me njera-tjetren, ne nje atmosfere miqesore.

    Pse te mos kete qene kjo arsyeja e pjesemarrjes ne konkurs te Liebeskind? Te dyja palet e dinin qe ai nuk do te mund te ofronte nje pune te re ne aq pak kohe (bile Rama mund te kete dhene garanci qe vepra e futur per konkurim nuk do te perzgjidhej nga juria e drejtuar prej tij), por meqe fondi ishte ne dispozicion (mesa di une i dhene nga nje grant kuvajtian, pra nuk u harxhuan leket e taksapaguesve shqiptare) u be e mundur te ftohej Liebeskind ne Shqiperi. Nese Edi Rama, sic duken gjasat, do te jete kryeministri i ardhshem i Shqiperise, mendoj qe do te kete plot projekte te tjera per te ndertuar ne Shqiperi. Dhe heren tjeter Liebeskind mund t’i jepet koha e nevojshme per nje projekt. Aq me teper qe ai tani ka pare dicka nga Shqiperia, dhe nga shqiptaret. Pra ndoshta ky 15.000 euroshi i tanishem, mund te jete nje investim qe do t’ia shikojme frytet ne te ardhmen. Ndoshta jo vete Liebeskind, por te tjere talente qe mund te nxiten nga vizita dhe pjesemarrja e tij.

  26. Ana thote:

    Pse te mos kete qene kjo arsyeja e pjesemarrjes ne konkurs te Liebeskind? Te dyja palet e dinin qe ai nuk do te mund te ofronte nje pune te re ne aq pak kohe (bile Rama mund te kete dhene garanci qe vepra e futur per konkurim nuk do te perzgjidhej nga juria e drejtuar prej tij)

    Ana,
    Nje mashtrim apo genjeshter mbetet e tille, po aq e demshme, pavaresisht nga qellimi.
    Publikut shqiptar i eshte servirur nje konkurs nderkombetar midis yjeve te arkitektures, dhe ai pret qe nga ky konkurs te dali projekti me i mire i mundshem sipas ketij standarti. Pra supozimi yt se mashtrimi i publikut nga Rama eshte bere me qellimin e mire per te sjell Libeskindin ne Tirane, ka si pasoje perfundimin e llogjikshem qe ne konkursin ne qender te Tiranes te mos kemi konkurence, pra edhe nje nivel te dobet projektesh. Nderkohe nese do perdorja te njejten llogjike, une do pyesja se c’fare e pengonte Ramen te bente te njeten gje me konkuruesit e tjere, duke i hapur rrugen ne kete menyre projektit te nje miku te vet, si p.sh. Anri Sales? Pra kjo lloj sjellje le mundesi per abuzim, dhe s’mund te jete kurresesi e pranueshme per nje administrator publik. Vete supozimi i saj si nje gje shoqerisht e pranueshme mua me duket skandaloz.

    Ana thote:

    …por meqe fondi ishte ne dispozicion (mesa di une i dhene nga nje grant kuvajtian, pra nuk u harxhuan leket e taksapaguesve shqiptare) u be e mundur te ftohej Liebeskind ne Shqiperi.

    Fakti qe keto para kane qene ne dispozicion, nuk i jep te drejten kujt qe t’i shpenzoj ato ne menyre jotransparente, qofte edhe per qellime te mira. Nderkohe parate i jane dhene nga Mbreteria e Kuvajtit, popullit shqiptar, pra jane parate e taksapaguesve, dhe administratoret e tyre nuk mund t’i trajtojne si t’i kishin te vetat.

    Do te doja te ofroja nje shpjegim alternativ per arsyen e mundshme qe Liebeskind ka pranuar ftesen e paguar per konkurs. Nje nga komentuesit vuri ne dukje faktin qe Liebeskind vizitoi Shqiperine se bashku me te shoqen ne kuader te ketij konkursi.

    E shoqja e Libeskind eshte menaxheri kryesor i Studio Daniel Libeskind, dhe ka mundesi te kete ardhur ne Tirane ne kete cilesi dhe si bashkeautore e projektit te dorezuar ne konkursin per qendren.

  27. Menyra sesi une e kuptova artikullin tuaj ishte qe ju cuditeshit pse Liebeskind e shiti kaq lire veten, jo pse Bashkia e Tiranes mashtron publikun. Besoj qe nuk ka shqiptar qe jeton ne Shqiperi (dhe perballet perdite me realitetin e atjeshem) qe te prese nje standard te tille morali prej politikaneve tane si ai qe ju aspironi ne kete koment. Po kjo nuk ka lidhje me Liebeskind, atij i ofruan nje vizite ne Shqiperi, ai erdhi. Kjo eshte nje praktike mese normale ne shume fusha. Nuk e ka ai ne dore menyren sesi propagandohet prania e tij ne Tirane nga politikanet vendas. Tiranasit e dine shume mire kush eshte Edi Rama, po ja qe ate duan te kene kryetar bashkie. Ndoshta perpara se te kerkojme per perfeksion, duhet te kerkojme thjesht per te mundshem ne ate realitet qe ndodhemi. Aq me teper qe kjo praktike eshte kaq e re ne Shqiperi.

  28. Ana,
    Bashkine e Tiranes e implikoi supozimi yt, dhe une komentova mbi supozimin. Une nuk po i ve Bashkise se Tiranes asnje standart qe nuk ia ka vene ajo vetes persa i perket pretendimeve per zhvillimet urbane. Kurse per menyren se si i shpenzon parate, pra nese i perdor ato me transparence ose jo, me duket se ketu ka vend vetem per nje lloj standarti, pra nuk ka vend per mashtrime. Ketu nuk po ben njeri fushate elektorale, qe te diskutojme ke duan qytetaret, por po diskutohet per nje ceshtje qe ka te bej me shume me arsyen dhe llogjiken e punes sesa me deshirat. Fakti qe Ramen e duan shumica e qytetareve nuk eshte justifikim per ate qe te bej c’te doje.
    Kurse sa per praktiken e re te konkurseve, Rames po i vjen fundi i mandatit te trete dhe i ka organizuar nja dhjete konkurse, njeri me i dyshimte se tjetri.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s